Chuyển đổi sinh tử của các công ty khai thác Bitcoin: Bán tháo BTC để bơm máu cho AI, cuộc chiến bảo vệ sức mạnh tính toán sẽ đi về đâu

Tác giả: Shaurya Malwa, Đồng quyền phụ trách nhóm Token & Data tại CoinDesk khu vực Châu Á; Dịch: xz@Kimse Finance

Những thông tin then chốt cần nắm rõ:

• Các công ty khai thác Bitcoin niêm yết đang đối mặt với một mô hình kinh tế không bền vững: cứ sản xuất ra 1 Bitcoin thì lỗ khoảng 1,9 vạn đô la Mỹ, vì vậy đang nhanh chóng chuyển sang lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) và cơ sở hạ tầng điện toán hiệu năng cao (HPC).

• _Các công ty khai thác đã ký hơn 70 tỷ đô la Mỹ các hợp đồng AI và HPC; một số công ty dự kiến đến cuối năm 2026, 70% doanh thu sẽ đến từ mảng AI, về bản chất chuyển thành mô hình kinh doanh lấy vận hành trung tâm dữ liệu làm chính, khai thác Bitcoin chỉ là phụ. _

• _Việc chuyển đổi này được hỗ trợ bằng lượng lớn vay nợ và bán tháo Bitcoin trên quy mô lớn, dẫn đến hashrate (năng lực tính toán) của mạng giảm, an ninh mạng chịu áp lực; do đó, tương lai của toàn ngành phụ thuộc vào việc giá Bitcoin có thể quay về mức khoảng 100.000 đô la Mỹ hay không. _

Ngành khai thác Bitcoin đang trải qua sự chuyển đổi mang tính căn bản nhất trong lịch sử, và****dấu hiệu rõ ràng nhất không phải là điều chỉnh hashrate hay độ khó, mà là bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp.

CoinShares trong báo cáo 《Báo cáo khai thác quý I năm 2026》 công bố trong tuần này cho thấy, tại quý IV năm 2025, chi phí tiền mặt bình quân gia quyền để các công ty khai thác niêm yết sản xuất ra 1 Bitcoin đã tăng lên khoảng 79.995 đô la Mỹ.

Bitcoin đang giao dịch trong phạm vi 68.000 đến 70.000 đô la Mỹ, trong khi báo cáo của CoinDesk tuần trước ước tính rằng, mỗi BTC được khai thác, các công ty phải chịu lỗ khoảng 19.000 đô la Mỹ.

Những con số này là không bền vững, và toàn ngành cũng hiểu điều đó. Đáp lại, toàn ngành đang chuyển toàn diện sang cơ sở hạ tầng AI—điều này đang định nghĩa lại bản chất của những công ty này.

Theo báo cáo của CoinShares, tổng giá trị các hợp đồng AI và HPC mà nhóm công ty khai thác niêm yết hiện đã công bố vượt 70 tỷ đô la Mỹ. Chỉ riêng các giao dịch mở rộng hợp tác của CoreWeave và Core Scientific, trong thời hạn 12 năm đã đạt 10,2 tỷ đô la Mỹ. Doanh thu các hợp đồng HPC mà TeraWulf đã ký là 12,8 tỷ đô la Mỹ. Hut 8 ký thỏa thuận thuê cơ sở hạ tầng AI 15 năm trị giá 7 tỷ đô la Mỹ cho khu River Bend. Cipher Digital và Fluidstack—đơn vị được Google đầu tư—đã đạt các thỏa thuận hợp tác trị giá hàng tỷ đô la Mỹ.

Đến cuối năm 2026, các công ty khai thác niêm yết dự kiến có đến 70% doanh thu đến từ mảng AI, trong khi hiện tỷ lệ này khoảng 30%. Doanh thu dịch vụ lưu ký của Core Scientific đã chiếm 39% tổng doanh thu; TeraWulf là 27%; IREN là 9% và đang mở rộng nhanh—năng lực tính toán GPU làm mát bằng chất lỏng trong giai đoạn đang xây cao nhất có thể lên tới 200 megawatt.

Điều này có nghĩa là, các công ty khai thác đang ngày càng chuyển thành nhà vận hành trung tâm dữ liệu, còn khai thác Bitcoin dần trở thành hoạt động kèm theo.

Sổ sách kinh tế giải thích lý do. Theo phân tích của CoinShares, chi phí trên mỗi megawatt của hạ tầng khai thác Bitcoin khoảng từ 700.000 đến 1.000.000 đô la Mỹ, trong khi chi phí trên mỗi megawatt của hạ tầng AI là từ 8.000.000 đến 15.000.000 đô la Mỹ—chênh lệch rất lớn, nhưng mảng AI có thể mang lại lợi nhuận cao hơn về cấu trúc và ổn định hơn.

Chỉ báo quyết định doanh thu trên một đơn vị năng lực tính toán của các công ty khai thác—giá hashrate—đầu tháng 3 đã giảm xuống mức thấp lịch sử sau lần halving, khoảng 28 đến 30 đô la Mỹ mỗi ngày cho mỗi petahash. Ở mức đó, để duy trì lợi nhuận tiền mặt, các công ty dùng phần cứng thế hệ cũ cần khống chế chi phí điện ở dưới 0,05 đô la Mỹ mỗi kWh. Trong khi đó, các hợp đồng cơ sở hạ tầng AI có thể cam kết biên lợi nhuận trên 85% và doanh thu có thể nhìn thấy trong nhiều năm.

Cơ chế vận hành tài chính

Báo cáo chỉ ra rằng việc chuyển đổi này chủ yếu được tài trợ bằng hai cách, các dữ liệu liên quan đều rõ ràng và có thể lần theo.

Thứ nhất là tài trợ bằng nợ. Cấu trúc đòn bẩy tổng thể của ngành đã thay đổi căn bản. IREN hiện phát hành 3,7 tỷ đô la Mỹ trong tổng số năm đợt trái phiếu chuyển đổi. Tổng nợ của TeraWulf là 5,7 tỷ đô la Mỹ, được chia trong mảng hoạt động tính toán thành trái phiếu chuyển đổi và trái phiếu có tài sản bảo đảm ưu tiên.

Cipher Digital vào tháng 11 phát hành 1,7 tỷ đô la Mỹ trái phiếu bảo đảm ưu tiên, khiến chi phí lãi suất theo quý của họ tăng vọt từ 3,2 triệu đô la Mỹ trong ba quý đầu lên 33,4 triệu đô la Mỹ ở quý IV. Quy mô nợ dạng này đã vượt xa ngành khai thác truyền thống, thuộc nhóm đầu tư hạ tầng đặt cược vào việc doanh thu từ AI có thể nhanh chóng chuyển thành tiền để trả nợ.

Thứ hai là bán tháo****Bitcoin. Tổng lượng dự trữ Bitcoin của các công ty khai thác niêm yết đã giảm hơn 15.000 BTC so với đỉnh tích lũy. Core Scientific trong tháng 1 đã bán BTC khoảng 1.900 đơn vị trị giá 175 triệu đô la Mỹ và dự định xả gần như toàn bộ lượng nắm giữ còn lại vào quý I năm 2026. Bitdeer trong tháng 2 đã xóa sạch dự trữ. Riot Platforms trong tháng 12 đã bán 1.818 BTC trị giá 162 triệu đô la Mỹ.

Dù là tổ chức nắm giữ công khai lớn nhất Marathon với 53.822 BTC, cũng âm thầm điều chỉnh chính sách trong báo cáo 10-K công bố vào tháng 3, cho phép bán tất cả lượng dự trữ trên bảng cân đối kế toán. Một phần áp lực đến từ hạn mức tín dụng thế chấp Bitcoin trị giá 350 triệu đô la Mỹ—khi giá Bitcoin rơi vào vùng 68.000 đô la Mỹ, tỷ lệ thế chấp của khoản vay đã tăng lên 87%.

Các công ty khai thác bán Bitcoin để tài trợ xây dựng AI chính là những đơn vị đảm bảo an ninh cho mạng Bitcoin thông qua hoạt động khai thác. Đây là mâu thuẫn cốt lõi của quá trình chuyển đổi hiện tại: khi khai thác không còn có lợi nhuận còn lợi nhuận từ AI lại dồi dào, quyết định kinh tế hợp lý là tái phân bổ vốn từ mảng khai thác sang mảng khác. Nhưng nếu đủ nhiều công ty khai thác đều làm như vậy, ngân sách bảo mật của mạng sẽ bị thu hẹp.

Dữ liệu hashrate đã phản ánh sự thay đổi này. Hasrate của mạng Bitcoin đạt đỉnh khoảng 1.160 exahash/giây vào đầu tháng 10 năm 2025, sau đó đã giảm xuống khoảng 920 exahash/giây và đã có ba lần liên tiếp điều chỉnh độ khó theo chiều hướng bất lợi—lần đầu tiên kể từ tháng 7 năm 2022.

Thị trường định giá cũng đã phản ánh sự phân hóa của hoạt động kinh doanh này. Các công ty khai thác có được hợp đồng HPC có định giá ở mức 12,3 lần doanh thu kỳ hạn 12 tháng tới; còn các công ty chỉ khai thác thuần túy có định giá chỉ 5,9 lần. Mức chênh định giá do thị trường trả cho mức độ tiếp xúc với mảng AI lớn hơn gấp đôi, qua đó càng củng cố động lực đẩy nhanh quá trình chuyển đổi của các công ty khai thác.

Trong khi đó, bức tranh địa lý của khai thác cũng đang thay đổi theo tính kinh tế. Mỹ, Trung Quốc và Nga hiện đang kiểm soát khoảng 68% năng lực tính toán toàn cầu. Chỉ trong quý IV, thị phần của Mỹ đã tăng khoảng 2 điểm phần trăm.

Nhưng các thị trường mới nổi đang tiến vào trung tâm sân khấu. Paraguay và Ethiopia đã lọt vào top 10 quốc gia khai thác trên toàn cầu, chủ yếu nhờ trang trại khai thác 300 megawatt của HIVE tại Paraguay và cơ sở 40 megawatt của Bitdeer tại Ethiopia.

Dự báo và ước tính hashrate

CoinShares dự báo rằng đến cuối năm 2026 hashrate của mạng sẽ đạt 1,8 zetahashes/giây, đến cuối tháng 3 năm 2027 đạt 2 zetahashes/giây, lùi lại một tháng so với dự báo trước đó.

Tuy nhiên, dự báo này dựa trên giả định rằng Bitcoin sẽ quay trở lại mức 100.000 đô la Mỹ trước cuối năm nay. Nếu giá tiếp tục duy trì dưới 80.000 đô la Mỹ, CoinShares dự tính giá hashrate sẽ tiếp tục giảm, nhiều thợ đào hơn sẽ rời khỏi thị trường, khiến hashrate tiếp tục hạ xuống.

Nếu giá Bitcoin tiếp tục dưới 70.000 đô la Mỹ, có thể dẫn đến sự rời khỏi của thợ đào quy mô lớn hơn; nhưng nghịch lý thay, những người còn lại sẽ được hưởng lợi nhờ độ khó mạng giảm.

Các máy đào thế hệ mới có thể trở thành một lối thoát tiềm năng. Dòng S23 của Bitmain và máy đào SEALMINER A3 của Bitdeer có hiệu suất năng lượng đều thấp hơn 10 joule/terahash, dự kiến sẽ được triển khai hàng loạt vào nửa đầu năm 2026. So với các máy đào thế hệ trung cấp hiện tại, những mẫu máy mới này có thể giúp giảm chi phí năng lượng cho mỗi Bitcoin khoảng một nửa. Nhưng việc triển khai chúng cần vốn, trong khi nhiều công ty khai thác đang chuyển vốn sang lĩnh vực AI.

Khi ngành khai thác Bitcoin bắt đầu chu kỳ này, đó vẫn là một nhóm doanh nghiệp chủ yếu tập trung vào việc duy trì an ninh mạng và tích lũy Bitcoin; còn hiện nay đang chuyển thành một nhóm doanh nghiệp xây dựng trung tâm dữ liệu AI và bán Bitcoin để cung cấp vốn cho họ.

Rốt cuộc đây là phản ứng tạm thời trước môi trường kinh tế bất lợi hay một chuyển đổi cấu trúc vĩnh viễn, phụ thuộc vào một biến số: giá Bitcoin. Nếu giá Bitcoin quay về 100.000 đô la Mỹ, lợi nhuận khai thác sẽ phục hồi và quá trình chuyển đổi sang AI sẽ chậm lại; nếu giá duy trì ở mức 70.000 đô la Mỹ hoặc thấp hơn, quá trình chuyển đổi sẽ tăng tốc, và ngành khai thác mà chúng ta biết trong suốt mười năm qua sẽ tiếp tục bị bào mòn, biến đổi hoàn toàn thành một hình thái khác.