Tại sao rủi ro giảm phát hiện tại vẫn lớn hơn rủi ro lạm phát?

Tác giả: Anthony Pompliano, người sáng lập kiêm CEO của Professional Capital Management; Biên dịch: Shaw Vàng Tài Chính Kim Sắc

Hầu hết những người phân bổ tài sản đã rơi vào trạng thái hoảng loạn cực độ từ một năm trước. Đầu tháng 4 năm 2025, Tổng thống Mỹ áp thêm thuế quan lên toàn cầu, khiến thị trường rơi vào cảnh hỗn loạn và biến động dữ dội. Những người bi quan khẳng định chắc nịch rằng chúng ta sẽ đối mặt với lạm phát phi mã, kệ hàng trống trơn, thậm chí là một cuộc Đại suy thoái mới.

Nhưng rốt cuộc, tất cả điều đó đã không xảy ra.

Ngược lại, thị trường chứng khoán tăng 16%, giá nhà có phần hạ nhiệt, và hàng nghìn tỷ USD chảy vào Mỹ thông qua đầu tư từ nước ngoài. Và quan trọng nhất, lạm phát phi mã đã không xuất hiện—điều này một cách khách quan bác bỏ “lý thuyết học thuật rằng thuế quan sẽ đẩy lạm phát lên”.

Tôi lúc đó là một trong số ít người kiên trì lên tiếng, nhấn mạnh rằng thuế quan sẽ tạo ra hiệu ứng giảm phát. Tháng 4 năm ngoái, tôi từng viết một bài báo; trong đó tôi nêu rằng, sau nhiều lần thực thi thuế quan trong quá khứ, giá hàng hóa trong nước Mỹ cuối cùng lại không tăng mà giảm. Tôi đã phân tích tác động của thuế quan năm 2018 đối với thép, máy giặt và tấm pin năng lượng mặt trời: ba nhóm sản phẩm này, trong vòng 18 tháng sau khi thuế được áp dụng, đều có giá thấp hơn mức trước khi bị đánh thuế. Khi đó tôi dự đoán rằng hiện tượng tương tự sẽ xuất hiện trên diện rộng trong nền kinh tế Mỹ.

Thời gian tua nhanh đến hôm nay: sau một năm, chúng ta đã bắt đầu nhìn thấy một số kết quả. Phóng viên của The Wall Street Journal là Natasha Khan gần đây đã có bài viết, chỉ ra rằng hãng bút Sharpie nổi tiếng đã thành công trong việc sản xuất với chi phí thấp hơn nhờ hồi lưu sản xuất về trong nước. Điều hay hơn nữa là họ không hề sa thải nhân viên, cũng không tăng giá bán đầu ra.

Điều này hoàn toàn lật ngược câu chuyện chủ đạo của thị trường.

Hơn nữa, việc giá giảm không chỉ xảy ra ở các mặt hàng chịu thuế quan. Nền tảng dữ liệu lạm phát Truflation vừa công bố dữ liệu mới đầu tháng 4, đối chiếu trực tiếp với nhận định chủ đạo hiện nay. Công ty cho biết:

_“Chỉ số lạm phát của Mỹ hôm nay giảm mạnh, từ 1,77% xuống còn 1,26%. _

_Truflation và chỉ số CPI (Chỉ số giá tiêu dùng) của họ thường xuất hiện biến động theo tháng lớn hơn vào ngày mùng 1 hằng tháng, do nhiều nhà cung cấp dữ liệu sẽ cập nhật tập trung. Mức giảm lần này bất thường đến mức đáng chú ý, cho thấy xu hướng giảm phát kéo dài đang diễn ra đồng thời ở các nhóm hàng cốt lõi. Mặc dù giá xăng vẫn tiếp tục tăng và trong tháng vừa qua đã đẩy tổng chỉ số lạm phát lên. _

_Áp lực giảm phát của kỳ này được thúc đẩy chủ yếu bởi: _

• Nhóm giao thông (-0,17%)_ : Tốc độ tăng lạm phát của xe đã qua sử dụng và xe mới chậm lại, dù bị phần nào bù lại bởi giá xăng tăng._

• Nhóm thực phẩm (-0,10%)_ : Lạm phát thực phẩm tại nhà và ăn uống bên ngoài đều đang giảm._

• Nhóm tiện ích (-0,10%)_ : Giá khí đốt tự nhiên tiếp tục giảm._

• Nhóm nhà ở (-0,09%)_ : Giá của cả ba nhóm con đều giảm—nhà ở cho thuê, nhà ở sở hữu và các loại chỗ ở khác.”_

Tôi biết nhiều người nghi ngờ dữ liệu của Truflation, nhưng tôi vẫn cho rằng đó là một chỉ báo đơn lẻ có giá trị nhất và chính xác nhất hiện nay để đo lường lạm phát theo thời gian thực ở Mỹ. Nền tảng này tổng hợp hơn 14 triệu điểm dữ liệu từ hơn 40 nhà cung cấp dữ liệu độc lập. Nó có hoàn hảo không? Có lẽ là chưa. Nhưng rõ ràng nó chính xác hơn kết quả tính toán CPI do Cục Thống kê Lao động Mỹ công bố.

Ngoài ra, Truflation có tương quan tới CPI chính thức lên tới 98%, chỉ là dữ liệu CPI sẽ bị độ trễ một tháng. Điều này đặc biệt quan trọng vào thời điểm hiện nay, bởi dữ liệu Truflation cho thấy rằng tác động ngắn hạn của biến động giá dầu và giá xăng lên lạm phát không nghiêm trọng như tất cả mọi người dự đoán.

Tôi xin giải thích ý của mình. Hiện nay, giá xăng trung bình tại Mỹ đã vượt quá 4 USD cho mỗi gallon. Truyền thông đương nhiên sẽ đưa tin rầm rộ về những đau đớn kinh tế mà điều đó có thể gây ra, nhưng sẽ có một chi tiết quan trọng không xuất hiện trên trang nhất.

Những gì bạn sẽ thấy là: xăng đắt hơn, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chịu áp lực, cước vận chuyển tăng, và điều đó lan truyền đến mọi mặt hàng—từ thực phẩm tạp hóa đến đơn hàng trên Amazon. Tất cả đều là sự thật, và thật không may, các hộ gia đình thu nhập thấp chịu cú sốc nặng nề nhất.

Nhưng giá dầu 4 USD sẽ không làm sụp đổ nền kinh tế Mỹ.

Hầu hết mọi người vẫn còn mắc kẹt trong mô hình tư duy của năm 2008. Đáng mừng là chúng ta đã không còn ở thời đại đó nữa. Ngày nay, xe cộ sử dụng nhiên liệu hiệu quả hơn, tỷ lệ xe điện tiếp tục tăng, tiền lương danh nghĩa cao hơn, và nền kinh tế phụ thuộc vào năng lượng ít hơn so với trước đây.

Ngoài ra, sản lượng dầu của Mỹ đang ở mức cao kỷ lục, vì vậy giá dầu cao sẽ kích thích thêm đầu tư trong nước, tạo thêm việc làm tại nội địa. Có thể đó không phải những khoản bù đắp đáng phấn khởi, nhưng đúng là những tác động thực sự do giá dầu cao mang lại.

Vậy điều gì là hệ quả thực sự có thể đến khi giá dầu tăng?

Khả năng cao, nền kinh tế Mỹ sẽ không sụp đổ nghiêm trọng trực tiếp chỉ vì giá dầu cao; nhiều khả năng hơn, đó là sự mất máu chậm rãi ở cấp độ thị trường: người tiêu dùng cắt giảm chi tiêu ở mức vừa phải, niềm tin thị trường suy yếu, và các chính trị gia bắt đầu lo lắng. Nhưng chỉ dựa vào giá dầu 4 USD thì vẫn chưa đủ để đánh gục toàn bộ nền kinh tế.

Rủi ro thực sự nằm ở việc nhiều xu hướng kinh tế tiêu cực chồng lấp lên nhau. Nếu giá dầu cao đi cùng với lạm phát dai dẳng, lãi suất cao hoặc thị trường việc làm suy yếu, thì tình hình mới có thể nhanh chóng vượt khỏi tầm kiểm soát. Nếu không tạo ra sự “cộng hưởng” như vậy, thì phần lớn nỗi hoảng sợ trên các trang nhất sẽ bị bác bỏ.

Vì vậy, tính đến hiện tại, tác động lớn nhất của giá dầu cao không nằm ở khía cạnh kinh tế, mà ở khía cạnh tâm lý. Điều này đưa chúng ta trở lại với dữ liệu gần đây của Truflation và câu chuyện của Sharpie: trong bối cảnh kinh tế Mỹ hiện tại, rủi ro giảm phát còn lớn hơn rủi ro lạm phát. Trang nhất thì hô hào về giá dầu cao và kéo theo đó là giá xăng cao, nhưng cấu trúc trung và dài hạn thì không hề thay đổi.

Đừng để bị nhiễu bởi tiếng ồn. Những tác động do thuế quan, việc trục xuất người nhập cư, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa bằng robot mang lại, còn bền vững hơn nhiều so với giá dầu cao. Trong vài năm tới, những xu hướng này sẽ ảnh hưởng đến danh mục đầu tư của bạn ở mức lớn hơn rất nhiều.