Trong vài tháng gần đây, nhiều người có lẽ đã nhận thấy thị trường bạc đang có những biến động bất thường. Chỉ tính riêng trong tháng 12, giá bạc giao ngay đã tăng vọt từ 40 đô la lên mức cao kỷ lục mới, vượt quá 64 đô la. Tính từ đầu năm đến nay, mức tăng gần 110%, vượt xa mức tăng 60% của vàng.

Về bề mặt, có những lý do. Kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang (FRB) sẽ cắt giảm lãi suất, nhu cầu mở rộng trong điện mặt trời, xe điện, hạ tầng AI, và sản lượng khai thác giảm ở Mexico và Peru. Tất cả đều hoạt động như các yếu tố cơ bản để đẩy giá bạc đi lên. Nhưng vấn đề là ở chỗ khác.

Bạc khác với vàng. Không có sự hỗ trợ từ ngân hàng trung ương. Trong khi các ngân hàng trung ương trên thế giới nắm giữ hơn 36.000 tấn vàng, thì dự trữ bạc chính thức gần như bằng 0. Thêm nữa, quy mô thị trường bạc cũng nhỏ hơn. Nếu khối lượng giao dịch hằng ngày của vàng vào khoảng 150 tỷ đô la thì bạc chỉ khoảng 5 tỷ đô la. Chênh lệch lớn như giữa Thái Bình Dương và một hồ nhỏ.

Điều nguy hiểm nhất nằm ở thực trạng của thị trường bạc. Không phải bạc vật chất mà là “bạc giấy” đang chi phối. Hợp đồng tương lai, phái sinh, ETF. Những thứ này chiếm phần lớn toàn bộ thị trường. Nguồn cung thanh khoản của COMEX là 140 triệu ounce, nhưng khối lượng giao dịch trong 1 ngày đạt tới 600 triệu ounce. Thậm chí, 1 ounce bạc vật chất đôi khi có thể tương đương với hơn 12 loại warrant cùng lúc.

Khi có dòng vốn lớn đổ vào đây thì điều gì sẽ xảy ra? Cả thị trường có thể rung chuyển chỉ trong khoảnh khắc. Thực tế, đúng là điều đó đã xảy ra trong năm nay. Do dòng vốn đột ngột chảy vào, một thị trường mỏng manh đã biến thành nơi để đầu cơ có biến động cao. Bạc đã chuyển từ tài sản an toàn sang khoản đầu tư rủi ro cao.

Một bất thường đáng chú ý khác nữa cũng đang diễn ra. Thông thường, giá bạc giao ngay sẽ cao hơn giá hợp đồng tương lai một chút. Vì có chi phí lưu kho. Nhưng từ quý 3 năm nay, xu hướng đã đảo chiều. Hợp đồng tương lai bắt đầu liên tục vượt lên giá giao ngay một cách có hệ thống. Đây là tín hiệu cho thấy ai đó đang đẩy giá trên thị trường tương lai.

Càng đáng lo hơn là tình trạng bất thường trong việc giao hàng bằng bạc vật chất. Ở COMEX trong quá khứ, dưới 2% hợp đồng tương lai được thanh toán bằng bạc vật chất. Còn lại 98% là thanh toán bằng đô la hoặc roll-over. Nhưng gần đây, lượng giao bạc vật chất đã tăng vọt. Các nhà đầu tư bắt đầu không tin vào “bạc giấy”, và bắt đầu tìm kiếm bạc vật chất dưới dạng thỏi vàng bạc.

Cả 3 thị trường bạc lớn là New York, London và Thượng Hải đều đang chứng kiến tình trạng tồn kho giảm đồng thời. Tồn kho bạc của Sở giao dịch kim loại Thượng Hải ở thời điểm tháng 11 là mức thấp nhất kể từ tháng 7 năm 2016. Tồn kho bạc của CME cũng giảm từ 16.500 tấn trong tháng 10 xuống 14.100 tấn.

Ngày 28 tháng 11, CME đã trải qua 11 giờ ngừng hoạt động của hệ thống. Đây là khoảnh khắc quan trọng khi bạc lập kỷ lục cao nhất mọi thời đại và hợp đồng tương lai đã tiến đến cực hạn trong một đợt short squeeze. Ở một số thị trường, đã có suy đoán rằng sự cố hệ thống này nhằm bảo vệ các nhà tạo lập thị trường lớn.

Phía sau những biến động kịch tính này, có một thế lực không thể bỏ qua: JP Morgan Chase.

Từ năm 2008 đến 2016, công ty này đã đưa ra lượng lớn lệnh mua bán trên thị trường tương lai để thao túng giá, rồi ở thời điểm cuối cùng lại hủy các lệnh đó để kiếm lợi nhuận. Cái gọi là “spoofing”. Cuối cùng, vào năm 2020, họ bị phạt 920 triệu đô la.

Nhưng chiến lược “giáo khoa” thực sự của họ lại là một cách khác. Vừa kìm hãm giá bạc trên thị trường tương lai, họ vừa gom về số lượng lớn bạc vật chất với mức giá thấp do chính mình tạo ra. Từ giai đoạn giá bạc tiến sát 50 đô la vào năm 2011, JP Morgan Chase đã tích lũy bạc tại kho COMEX. Trong khi các tổ chức tài chính lớn khác giảm mua, chỉ công ty này là tăng lượng nắm giữ, cuối cùng đạt tới 50% tổng lượng bạc trong kho COMEX.

Nhìn vào tình hình hiện nay, JP Morgan Chase vẫn đang có ảnh hưởng áp đảo đối với thị trường. Tính đến ngày 11 tháng 12, công ty này nắm giữ khoảng 196 triệu ounce bạc trên COMEX. Con số đó tương đương 43% tổng tồn kho của sàn giao dịch. Hơn nữa, công ty này cũng là đơn vị lưu ký của ETF bạc (SLV), nắm giữ 517 triệu ounce bạc (tương đương 32,1 tỷ đô la).

Quan trọng hơn, họ còn kiểm soát hơn một nửa thị trường bạc đủ điều kiện. Sự ổn định của thị trường bạc tương lai thực ra phụ thuộc vào cấu trúc rằng bạc đăng ký có thể giao chỉ chiếm khoảng 30% tổng tồn kho, trong khi phần lớn bạc đủ điều kiện lại tập trung trong một số ít tổ chức.

Toàn bộ thị trường bạc đang thay đổi. Thị trường thì vẫn chuyển động, nhưng “luật chơi” đã đổi. Niềm tin vào “hệ thống giấy” của bạc bắt đầu sụp đổ. Đây không chỉ là vấn đề của riêng bạc. Trên thị trường vàng cũng đang diễn ra những thay đổi tương tự. Kho vàng của NYME tiếp tục giảm, và lượng vàng đăng ký để giao hàng vẫn liên tục lập mức thấp nhất mới.

Theo quy mô toàn cầu, dòng vốn đang âm thầm dịch chuyển. Trong 10 năm qua, việc phân bổ tài sản đã ngày càng được tài chính hóa ở mức cao. ETF, phái sinh, các sản phẩm cấu trúc. Tất cả đều đã được “chứng khoán hóa”. Giờ đây, dòng chảy đó đang đảo ngược. Ngày càng nhiều vốn rút khỏi tài sản tài chính và hướng sang các tài sản vật chất như vàng và bạc.

Các ngân hàng trung ương cũng không ngoại lệ, đang tăng mạnh dự trữ vàng theo hình thức vật chất. Nga cấm xuất khẩu vàng, và Đức cũng như Hà Lan đều yêu cầu chuyển vàng dự trữ ở nước ngoài về trong nước.

Khi nguồn cung vàng không thể đáp ứng nhu cầu vật chất, dòng tiền tất yếu sẽ tìm đến bạc. Nhưng không có gì đảm bảo rằng nguồn cung bạc sẽ không bị cạn kiệt. Bản chất của làn sóng này là một cuộc đấu tranh mới về khả năng định giá tiền tệ trong bối cảnh đồng đô la suy yếu và quá trình phi toàn cầu hóa.

Theo báo cáo của Bloomberg vào tháng 10, vàng toàn cầu đang được chuyển từ Tây sang Đông. Từ cuối tháng 4, hơn 527 tấn đã chảy ra khỏi kho ở New York và London. Trong khi đó, nhập khẩu vàng ở Trung Quốc và các nước Đông Á khác đang tăng lên; riêng nhập khẩu vàng của Trung Quốc vào tháng 8 đã đạt mức cao nhất trong 4 năm qua.

JP Morgan Chase cũng đã thích ứng với sự thay đổi của thị trường. Cuối tháng 11, họ chuyển bộ phận giao dịch kim loại quý từ Mỹ sang Singapore.

Sự tăng vọt của giá vàng và bạc đang gợi ý về sự trở lại của “chế độ bản vị vàng”. Trong ngắn hạn, điều này có thể khó thành hiện thực. Nhưng điều chắc chắn là: ai nắm giữ nhiều tài sản vật chất hơn sẽ có quyền quyết định giá lớn hơn. Khi nhạc dừng lại, chỉ những người nắm giữ tiền cứng mới có thể ngồi an toàn.