Mình vừa đọc lại về các vụ lừa đảo crypto gần đây và thấy cần phải cảnh báo mọi người về những chiêu trò này. Scam nghĩa là gì? Nói đơn giản, đó là những hành động lừa đảo nhằm chiếm đoạt tiền hoặc thông tin cá nhân. Trong thế giới crypto, những kẻ xấu ngày càng tinh vi hơn.

Thực tế, theo Chainalysis, dù thiệt hại từ các vụ lừa đảo năm 2023 đã giảm 65% so với năm trước, nhưng vẫn lên tới hàng tỷ USD. Con số này chứng tỏ scam vẫn là mối đe dọa lớn.

Các hình thức phổ biến nhất hiện nay là gì? Phishing scam vẫn là vua - những kẻ giả mạo email, website hoặc tin nhắn từ các sàn uy tín để lấy cắp thông tin. Rồi còn pump and dump, nơi nhà phát triển thao túng giá, tạo FOMO rồi bán tháo khi giá cao. OTC scam cũng khá phổ biến, khi người này chuyển tiền trước rồi bị mất sạch.

Nhưng scam nghĩa là gì cụ thể trong từng trường hợp? Có những dự án giả mạo admin hoặc nhân viên để lừa lấy private keys. Có những tạo token giả mạo trong không gian DeFi để bạn mua nhầm. Có những hack tài khoản X hay Discord của các dự án lớn rồi phát tán link lừa đảo. Mình còn thấy những vụ giả mạo app ví hoặc sàn giao dịch trên store.

Ngoài ra còn mô hình Ponzi, ICO/IEO giả, rug pull - đội dev bỗng dưng rút hết liquidity và biến mất. Scam nghĩa là gì khi nhìn vào các vụ nổi tiếng? Confio năm 2017 lấy 375.000 USD qua ICO rồi exit scam, token rơi từ 0.6 USD xuống 0.1 USD trong 2 giờ. Centra kêu gọi 32 triệu USD, được hậu thuẫn bởi những người nổi tiếng, nhưng hai nhà sáng lập bị bắt vào tháng 4/2018. LayerZero bị hack Discord, tài khoản CEO bị tấn công và chia sẻ link giả mạo nhận token ZRO. Bitconnect sử dụng mô hình đa cấp, đạt 2 tỷ USD market cap rồi collapse xuống 40 triệu USD trong chưa đầy 24 giờ.

Làm sao để nhận biết scam? Nếu dự án hứa lợi nhuận quá cao mà không có cơ sở thực tế, đó là dấu hiệu. Nếu thiếu thông tin rõ ràng về team, mô hình kinh doanh, nhà đầu tư, cẩn thận ngay. Dự án chỉ chạy marketing mà không có sản phẩm thực tế cũng đáng nghi. Không có audit bảo mật? Không có feedback tích cực từ cộng đồng? Sử dụng tên miền hoặc logo giống các dự án lớn? Đó là những tín hiệu cảnh báo.

Mình muốn chia sẻ một số cách phòng tránh. Trước tiên, luôn luôn nghiên cứu kỹ trước khi đầu tư - đọc whitepaper, kiểm tra team, hiểu mô hình hoạt động. Kiểm tra thông tin dự án trên CoinMarketCap, CoinGecko, hoặc các trang như ScamAdviser, CryptoScamDB. Tuyệt đối không chia sẻ private keys hay seed phrase với ai. Sử dụng ví phổ biến được kiểm tra bảo mật, tránh ví không rõ nguồn gốc.

Bật anti-phishing code và 2FA trên các sàn giao dịch. Sau khi tương tác với các DApp, hãy revoke quyền truy cập của chúng, kể cả những ứng dụng nổi tiếng như Uniswap hay Balancer vì chúng vẫn có thể có lỗ hổng. Kiểm tra kỹ tên miền trước khi truy cập, tránh nhấp vào link không xác định từ nguồn lạ. Phân chia vốn đầu tư vào nhiều dự án thay vì đặt cược toàn bộ vào một dự án.

Scam nghĩa là gì ở góc độ pháp luật? Hành vi lừa đảo crypto có thể bị xử lý theo pháp luật ở hầu hết các quốc gia, bao gồm Việt Nam. Nhưng khả năng lấy lại tiền thường rất thấp, trừ khi tiền vừa được chuyển lên sàn tập trung - lúc đó hãy liên hệ ngay với sàn để khóa số tiền.

Mình tin rằng việc trang bị kiến thức để nhận biết và phòng tránh scam là cực kỳ quan trọng. Những kẻ xấu sẽ không bao giờ dừng lại, nên chúng ta cần luôn cảnh giác. Nếu có bất kỳ nghi ngờ nào, hãy tìm kiếm sự hỗ trợ từ cộng đồng hoặc các chuyên gia. Chúc mọi người luôn an toàn trong hành trình crypto của mình!