Cuộc khủng hoảng nợ công Trung Quốc đạt điểm tới hạn: 526,8 nghìn tỷ nhân dân tệ và áp lực không thể phục vụ được

Kết thúc năm 2025, tình hình tài chính của Trung Quốc đã đạt mức cao kỷ lục mới, đặt ra những câu hỏi ngày càng cấp bách về tính bền vững của nợ công Trung Quốc. Với tổng số khoảng 526,8 nghìn tỷ nhân dân tệ, nợ công tương đương khoảng 375.000 nhân dân tệ cho mỗi công dân Trung Quốc. Nhưng những con số này thực sự có ý nghĩa gì? Và cấu trúc tài chính này có thể duy trì bao lâu trước khi đến điểm vỡ?

Thâm hụt ngân sách của Trung Quốc năm 2025: khi thu nhập không đủ

Câu hỏi cơ bản là: chính phủ chi bao nhiêu tiền so với số tiền thu vào? Năm 2025, tổng thu ngân sách là 21.604,5 tỷ nhân dân tệ, trong khi chi tiêu công đạt 28.739,5 tỷ nhân dân tệ. Khoảng cách này rõ ràng: thâm hụt 7.135 tỷ nhân dân tệ.

Khoảng cách này chiếm khoảng một phần ba thu ngân sách. Xét theo GDP quốc gia (ước tính khoảng 140 nghìn tỷ nhân dân tệ), thâm hụt tương đương 5% tổng sản lượng tạo ra. Nhìn qua có vẻ mức độ này có thể kiểm soát được, nhưng đây là điểm mấu chốt đầu tiên: khoản thâm hụt lớn này phải được tài trợ gần như hoàn toàn bằng việc phát hành nợ công mới. Điều này có nghĩa là mỗi năm, nhà nước vay mượn số tiền lớn để bù đắp chênh lệch giữa thu và chi.

Gánh nặng lãi vay nợ công của Trung Quốc: gần một nửa khoản vay mới

Vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn khi xem xét chi phí dịch vụ nợ. Theo dữ liệu của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc, tổng giá trị trái phiếu chính phủ đang lưu hành đã đạt 95,44 nghìn tỷ nhân dân tệ vào cuối năm 2025. Áp dụng lãi suất trung bình 3,5%, chi phí trả lãi cho khoản nợ này khoảng 3,34 nghìn tỷ nhân dân tệ mỗi năm.

Điều này có nghĩa gì? Gần 1 nhân dân tệ trong 6 đồng thuế của tất cả thu nhập thuế đều dành để trả lãi vay. Nói cách khác, trong tổng thu 21,6 nghìn tỷ nhân dân tệ hàng năm, khoảng 15,5% đã bị chi trước khi tính đến các khoản chi tiêu thường xuyên. Nhưng còn một chỉ số còn đáng báo động hơn: trong số 7.135 tỷ nhân dân tệ vay mượn hàng năm của chính phủ, gần 46,8% bị tiêu tốn vào việc trả lãi. Gần một nửa số tiền vay mới chỉ để trả lãi của các khoản nợ cũ, chứ không phải để đầu tư mới hoặc chi tiêu thường xuyên.

Quá trình dòng tiền: vòng luẩn quẩn của việc tái vay nợ

Để hiểu rõ hơn áp lực đối với nợ công Trung Quốc, cần theo dõi dòng tiền. Cuối năm 2024, tổng dư nợ quốc gia là 81,58 nghìn tỷ nhân dân tệ. Đến cuối năm 2025, con số này đã tăng lên 95,44 nghìn tỷ nhân dân tệ, tăng trưởng ròng 13,86 nghìn tỷ nhân dân tệ.

Trong khi đó, tổng lượng nợ mới phát hành trong năm 2025 đạt 26,3 nghìn tỷ nhân dân tệ. Nhưng tất cả số tiền này đã đi đâu? Câu trả lời tiết lộ bản chất thực sự của cuộc khủng hoảng:

• Tái vay nợ đáo hạn (gia hạn nợ): 12,44 nghìn tỷ nhân dân tệ
• Chi phí trả lãi trong năm: 3,34 nghìn tỷ nhân dân tệ
• Số tiền thực sự có thể dùng cho chi tiêu mới: 10,42 nghìn tỷ nhân dân tệ

Chỉ khoảng 40% nợ mới phát hành thực sự có thể dùng để tài trợ cho các dự án hoặc dịch vụ công mới. Phần còn lại 60% được dùng để gia hạn nợ cũ và trang trải chi phí dịch vụ. Cơ chế này tạo ra vòng luẩn quẩn: mỗi năm, để trả nợ cũ, cần phát hành nợ mới, và nợ mới này lại sinh ra các khoản lãi mới trong tương lai.

Bức tranh toàn cảnh: nợ công và tư của Trung Quốc, hướng tới tương lai nào?

Vấn đề còn mở rộng đáng kể khi nhìn xa hơn về nợ theo nghĩa rộng. Nợ tư của Trung Quốc (gồm các hộ gia đình và doanh nghiệp), không tính trái phiếu chính phủ, khoảng 370 nghìn tỷ nhân dân tệ. Nếu tính cả nợ công, tổng nợ vay gần 470 nghìn tỷ nhân dân tệ. Con số này còn chưa tính đến một số khoản nợ ngầm và off-balance sheet không phản ánh trong số liệu chính thức.

Áp lực từ mức độ nợ này mang theo những hệ quả nghiêm trọng: khả năng xử lý các khủng hoảng kinh tế giảm sút, tính linh hoạt trong chính sách tài khóa bị thu hẹp, và khả năng chống đỡ các cú sốc bên ngoài ngày càng hạn chế. Nợ công Trung Quốc không còn chỉ là con số thống kê, mà đã trở thành áp lực thực tế đe dọa tính bền vững của nền kinh tế thứ hai thế giới trong tương lai.

Câu hỏi không còn là liệu hệ thống có bị thử thách, mà là khi nào và bằng cách nào chính phủ Trung Quốc có thể điều chỉnh lại cân bằng mong manh này mà không làm tổn hại đến ổn định kinh tế và tăng trưởng.