#黄金美股比特币为何齐跌？ Tại sao cổ phiếu Mỹ, vàng, Bitcoin lại gặp phải đợt bán tháo “không phân biệt”?

Dữ liệu nhấp nháy, của cải đang bốc hơi, từ phố Wall đến nhà đầu tư phổ thông, thị trường toàn cầu đang trải qua một cuộc “đại thoát khỏi” tài sản hiếm có. Hiện tượng giảm giá toàn diện này khá hiếm gặp: vàng, bạc — vốn được xem là tài sản trú ẩn an toàn — cùng với tài sản rủi ro như Bitcoin, cổ phiếu Mỹ đồng loạt giảm, phá vỡ nhận thức thông thường về “cái này giảm, cái kia tăng”.
01 Toàn cảnh thị trường: Một cuộc sụp đổ toàn diện hiếm hoi Đợt bán tháo này gần như quét sạch tất cả các loại tài sản chính. Về cổ phiếu Mỹ, chỉ số Nasdaq giảm 1.59%, S&P 500 giảm 1.23%, Dow Jones giảm 1.2%. Cổ phiếu công nghệ trở thành vùng thiệt hại nặng nề, giá cổ phiếu của AMD và Qualcomm giảm hơn 8%, Amazon, Microsoft đều giảm hơn 4%. Thị trường tiền điện tử còn gặp phải đợt giảm “tan nát”. Bitcoin từng giảm xuống dưới 60.000 USD, kể từ đỉnh cao tháng 10 năm ngoái, tổng mức giảm đã vượt quá 48%. Ethereum giảm hơn 13%, các đồng tiền chính khác như XRP, SOL và Dogecoin đều giảm trên 14%. Thị trường kim loại quý cũng không thoát khỏi. Giá vàng giao ngay tại London giảm hơn 3%, bạc giảm mạnh hơn, giá bạc giao ngay tại London giảm hơn 19%. Thị trường dầu thô cũng bị ảnh hưởng, WTI và Brent đều giảm gần 3%.
02 Ba thủ phạm chính: Thanh lý đòn bẩy, bong bóng AI và chính sách chuyển hướng
Đợt bán tháo toàn diện này chủ yếu do ba yếu tố thúc đẩy, tạo thành một “chu trình phản hồi tiêu cực” củng cố lẫn nhau.
Thứ nhất là lo ngại về “bong bóng AI” ngày càng gia tăng. Các tập đoàn công nghệ lớn với kế hoạch chi tiêu vốn khổng lồ đã gây ra lo ngại sâu sắc về lợi nhuận đầu tư vào AI. Amazon dự kiến chi tiêu vốn khoảng 200 tỷ USD vào năm 2026, tăng 50% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn dự kiến của phố Wall khoảng 37%. Chính sách tiêu tiền này bị thị trường phạt, cổ phiếu giảm sau giờ giao dịch mạnh 10%. Thứ hai là dữ liệu kinh tế Mỹ yếu kém. Tháng 1, các doanh nghiệp Mỹ thông báo cắt giảm 108.435 lao động, tăng 118% so với cùng kỳ năm ngoái, lập kỷ lục mới kể từ tháng 1 năm 2009. Đồng thời, tăng trưởng việc làm khu vực tư nhân thấp hơn dự kiến, làm gia tăng lo ngại về suy thoái kinh tế.
Yếu tố thứ ba là sự bất định ngày càng tăng trong chính sách của Cục Dự trữ Liên bang (Fed). Việc Trump đề cử Kevin Woorch làm Chủ tịch Fed tiếp theo đã gây lo ngại về chuyển hướng chính sách tiền tệ. Woorch nổi tiếng với danh hiệu “chiến binh chống lạm phát”, ủng hộ thắt chặt thanh khoản bằng cách thu hẹp bảng cân đối kế toán một cách quyết liệt, trái ngược với kỳ vọng cắt giảm lãi suất của thị trường.
03 Thanh lý đòn bẩy: Từ rủi ro cá nhân đến khủng hoảng hệ thống, cơ chế trung tâm của đợt bán tháo này là phản ứng dây chuyền do thanh lý đòn bẩy gây ra.
Khi giá tài sản bắt đầu giảm, các nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy không đủ ký quỹ, dẫn đến bị buộc phải đóng vị thế, gây ra đợt bán tháo quy mô lớn hơn. Dữ liệu của CoinGlass cho thấy, trong 24 giờ qua, thị trường tiền điện tử có hơn 43.000 nhà đầu tư bị “bốc hơi”, tổng số tiền bị thanh lý là 2.069 triệu USD. Các đợt thanh lý này càng làm trầm trọng thêm đà giảm của thị trường, tạo thành vòng luẩn quẩn “bán tháo — giảm giá — thanh lý — bán tháo lại”. Wenny Cai, Giám đốc điều hành của SynFutures, nhận định: “Quy mô thanh lý lớn, tâm lý thị trường đã chuyển sang phòng ngừa rủi ro, xu hướng giá hiện nay chủ yếu do cơ chế bảng cân đối tài sản điều khiển, chứ không phải do câu chuyện thị trường.”
Thị trường đã chuyển từ “dựa vào câu chuyện” sang “dựa vào bảng cân đối tài chính”, xu hướng giá chủ yếu do thanh lý bắt buộc, dòng vốn chảy ra và các cơ chế khác chi phối. Cơ chế này cũng giải thích tại sao các loại tài sản khác nhau lại đồng loạt giảm giá. Nhà đầu tư để bù đắp thua lỗ hoặc đáp ứng yêu cầu ký quỹ, buộc phải bán tất cả các tài sản có thể chuyển đổi thành tiền mặt, kể cả vàng và bạc — vốn được xem là tài sản trú ẩn an toàn.
04 Rào cản tâm lý: Mất mốc giá quan trọng và khủng hoảng niềm tin
Trong biến động thị trường, việc mất mốc giá tâm lý quan trọng thường thúc đẩy đà giảm nhanh hơn.
Đối với Bitcoin, mức 70.000 USD là một ngưỡng tâm lý quan trọng. Khi vượt qua ngưỡng này, tâm lý hoảng loạn của thị trường càng thêm trầm trọng. Phát biểu của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent còn làm dấy lên lo ngại. Khi được hỏi về việc Bộ Tài chính Mỹ có quyền mua Bitcoin hoặc các loại tiền điện tử khác không, Bessent trả lời: “Tôi không có quyền đó, với tư cách Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Mỹ, tôi cũng không có quyền này.” Phát biểu này phá vỡ ảo tưởng về sự cứu trợ của chính phủ. Dữ liệu dòng vốn cũng phản ánh tâm lý hoảng loạn của thị trường. Sau khi quỹ ETF Bitcoin ghi nhận dòng vốn ròng khoảng 562 triệu USD vào thứ Hai, trong hai ngày giao dịch tiếp theo, hơn 800 triệu USD đã chảy ra. Báo cáo của CryptoQuant cho biết, ETF của Mỹ mua 46.000 Bitcoin vào cùng kỳ năm ngoái, đến năm 2026 đã chuyển sang trạng thái ròng bán ra. Shiliang Tang, đối tác quản lý của Monarq Asset Management, nhận định: “Thị trường tiền điện tử đang trải qua một cuộc ‘khủng hoảng niềm tin’.”
Khi các mốc giá quan trọng bị phá vỡ, niềm tin của thị trường càng thêm sụp đổ, đẩy mạnh đợt bán tháo.
05 Nhà đầu tư trẻ và “cơn sốt mua đáy” cùng cảnh báo rủi ro
Ngược lại với đợt giảm giá mạnh, sự nhiệt huyết của nhà đầu tư trẻ trong việc mua đáy vẫn duy trì cao. Các nền tảng đầu tư lớn cho thấy, các từ khóa như “ý nghĩa xây dựng vị thế” và “làm thế nào để xây dựng vị thế cho người mới” có lượng tìm kiếm tăng đột biến trong thời gian ngắn, có nền tảng còn tăng hơn 300%, trong đó hơn 60% là người dưới 30 tuổi. Trong bối cảnh lãi suất tiết kiệm giảm, phương thức tiết kiệm truyền thống không còn đáp ứng nhu cầu giữ gìn và gia tăng vốn của giới trẻ, họ thích chủ động đa dạng hóa danh mục tài sản, cố gắng kiếm lợi từ “mua thấp bán cao”.
Nhiều nhà đầu tư trẻ cho biết, “đợt giảm giá lớn chính là cơ hội tốt nhất để vào thị trường”. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo, phần lớn nhà đầu tư trẻ thiếu kiến thức chuyên môn về đầu tư, dễ rơi vào trạng thái “mua vào khi giá giảm sâu” theo đám đông. Biến động của vàng có thể lên tới 15-20%, Bitcoin và các đồng tiền mã hóa khác còn biến động mạnh hơn, trong khi bạc do quy mô nhỏ, tính đầu cơ cao, dao động lớn hơn nhiều so với vàng, việc mua đáy một cách mù quáng có thể dẫn đến thua lỗ lớn.
Các chuyên gia trong ngành cảnh báo, xây dựng vị thế không đơn thuần là “mua giá thấp”, mà là một hoạt động chuyên nghiệp cần kết hợp khả năng chịu đựng rủi ro, phân tích cơ bản tài sản và xu hướng thị trường. Trong bối cảnh hiện tại, mua đáy một cách mù quáng có thể gây thiệt hại lớn.
Dữ liệu từ nền tảng dự đoán Polymarket cho thấy, trong năm nay, Bitcoin có xác suất 82% sẽ giảm xuống dưới 65.000 USD hoặc thấp hơn. Một số nhà giao dịch còn đặt cược vào kết quả tồi tệ hơn — xác suất Bitcoin giảm dưới 55.000 USD đã tăng lên khoảng 60%. Nhà đầu tư cần thích nghi với một kỷ nguyên “kỳ vọng không còn an toàn nữa”, một môi trường thanh khoản không còn dồi dào vô hạn.
Giảm đòn bẩy tổng thể, chú ý dòng tiền và giá trị nội tại của tài sản, đồng thời duy trì đủ thanh khoản để ứng phó với các biến động đột ngột của thị trường sẽ là chìa khóa để tồn tại và phát triển trong môi trường mới này. Đợt “sụp đổ tập thể” của thị trường này có thể chính là một bài học đau đớn nhưng cần thiết để chuẩn bị cho kỷ nguyên đầu tư mới.