Đầu tư vay mượn vào cổ phiếu có thực sự đáng giá không? Nhận diện bốn cái bẫy đằng sau đòn bẩy

Tại sao đầu tư đòn bẩy trở thành con dao hai lưỡi của nhà đầu tư?

Trong thị trường chứng khoán lưu truyền câu nói: 「Dùng tiền người khác để kiếm tiền」. Mượn tiền mua cổ phiếu, còn gọi là đầu tư đòn bẩy, thực sự có thể nhanh chóng nhân đôi lợi nhuận khi thị trường thuận lợi. Tuy nhiên, nhiều nhà đầu tư chỉ nhìn thấy phần lợi nhuận mà bỏ qua những rủi ro tiềm ẩn phía sau.

Mục đích sử dụng đòn bẩy rất đa dạng. Có người để nắm bắt cơ hội đầu tư thoảng qua, có người muốn giải phóng một phần vốn để phân bổ đa dạng, cũng có người dùng vay vốn để thực hiện các hoạt động phòng ngừa rủi ro (như bán khống vay margin) nhằm giảm thiểu rủi ro danh mục. Nhưng thực tế, đòn bẩy không chỉ làm tăng lợi nhuận mà còn làm tăng thua lỗ.

Khi chi phí vay vốn thấp hơn lợi nhuận đầu tư, đòn bẩy thực sự là vũ khí lợi hại. Nhưng nếu thị trường đi ngược chiều, không chỉ phải chịu thiệt hại từ giảm giá cổ phiếu, mà còn phải trả thêm lãi suất, khiến hai lần thiệt hại này nhanh chóng nuốt chửng vốn của nhà đầu tư.

Bốn phương thức vay vốn đầu tư, phương thức nào phù hợp nhất với bạn?

Phương thức 1: Vay margin — Công cụ đòn bẩy chuyên nghiệp do công ty chứng khoán cung cấp

Vay tiền (vay margin) hoặc vay cổ phiếu để bán khống (margin short) là hình thức vay vốn phổ biến nhất trong đầu tư.

Mua cổ phiếu vay margin hấp dẫn vì nhà đầu tư không cần chờ tích lũy vốn, có thể hành động ngay khi thấy cơ hội tốt. Lãi suất hàng năm khoảng 5%-8%, trong các hình thức vay mượn, chi phí này tương đối thấp. Tuy nhiên, điều kiện mở tài khoản không thấp — thường yêu cầu mở tài khoản ít nhất 6 tháng, tài sản trên 50 triệu đồng, và có kinh nghiệm giao dịch nhất định.

Bán khống vay margin phù hợp với nhà đầu tư dự đoán thị trường giảm, nhưng rủi ro không giới hạn. Giá cổ phiếu không có giới hạn tăng, thiệt hại của nhà đầu tư về lý thuyết cũng vô hạn. Đó là lý do tại sao hoạt động margin thường được gọi là “trò chơi đòn bẩy nguy hiểm nhất”.

Phương thức 2: Vay tín dụng — Ngân hàng có tiêu chuẩn thấp hơn, nhưng chi phí cao hơn

Vay tín dụng ngân hàng để đầu tư, không cần thế chấp, chỉ cần có hồ sơ tín dụng tốt và thu nhập ổn định. Lãi suất hàng năm thường từ 8%-15%, cao hơn nhiều so với vay margin.

Điểm mấu chốt của phương thức này là, nếu đầu tư không như kỳ vọng, áp lực trả nợ sẽ xuất hiện ngay lập tức. Nếu lợi nhuận không đủ để trang trải 8%-15% lãi suất, sẽ rơi vào vòng luẩn quẩn “đầu tư để trả nợ”.

Phương thức 3: Cầm cố cổ phiếu — Giải pháp trung gian phù hợp cho người giữ lâu dài

Cầm cố cổ phiếu chất lượng cao đang nắm giữ cho vay lấy vốn đầu tư các mục đích khác. Lãi suất khoảng 6%-10%, nằm giữa vay margin và vay tín dụng.

Phù hợp với nhà đầu tư đã nắm giữ cổ phiếu chất lượng cao và không có ý định bán trong ngắn hạn. Nhưng rủi ro là, nếu giá cổ phiếu bị giảm mạnh, có thể phải bổ sung ký quỹ hoặc bị buộc phải bán ra bắt buộc.

Phương thức 4: Giao dịch ký quỹ — Con đường đòn bẩy phái sinh rủi ro cao

Nhà đầu tư chỉ cần đặt một phần giá trị hợp đồng làm ký quỹ, có thể giao dịch hợp đồng tương lai, hợp đồng chênh lệch, các sản phẩm phái sinh khác. Một số nền tảng giao dịch trực tiếp cung cấp công cụ đòn bẩy, không cần thủ tục phức tạp.

Phương thức này linh hoạt nhất, hỗ trợ mua bán lên xuống, nhưng cũng nguy hiểm nhất. Trong trường hợp thị trường cực đoan, nhà đầu tư có thể phải bổ sung ký quỹ hoặc bị cháy tài khoản, vốn sẽ biến mất trong chớp mắt. Phù hợp với nhà đầu tư chuyên nghiệp và người chấp nhận rủi ro cao.

So sánh chi phí của bốn phương thức vay vốn

Năm bí quyết kiểm soát rủi ro trong vay vốn đầu tư

Bước 1: Tính toán rõ chi phí lãi suất

Đây là điều nhiều nhà đầu tư bỏ qua nhất. Nếu lãi vay là 8%, lợi nhuận đầu tư của bạn ít nhất phải vượt qua 8% mới có lãi. Nói cách khác, bạn gánh tất cả rủi ro, cuối cùng chỉ kiếm được phần vượt qua lãi suất.

Nhiều nhà đầu tư trong thị trường tăng nóng bị mờ mắt, vay mượn rồi chỉ chú trọng theo đuổi đỉnh giá, mà không tính đến chi phí lãi. Đến khi thị trường đảo chiều, mới phát hiện dù cổ phiếu không lỗ, thì chi phí lãi đã ăn mòn phần lớn lợi nhuận.

Bước 2: Tỷ lệ đòn bẩy không vượt quá 50%

Tỷ lệ nợ (đòn bẩy) là chỉ số kiểm soát rủi ro cốt lõi. Ngành thường khuyên không vượt quá 50%, nghĩa là khoản vay không vượt quá 50% vốn tự có.

Dù có khả năng chịu rủi ro cao, cũng không nên vượt qua giới hạn này. Bởi vì, nếu vượt quá, tốc độ thua lỗ sẽ tăng theo cấp số nhân, cuối cùng dẫn đến cháy tài khoản.

Bước 3: Dự trữ quỹ dự phòng để đối phó tình huống khẩn cấp

Sau khi vay tiền đầu tư, quản lý dòng tiền trở nên cực kỳ quan trọng. Nhà đầu tư cần dự trữ quỹ dự phòng 3-6 tháng để đối phó với các tình huống bất ngờ như mất việc, bệnh tật. Nếu không thể trả đúng hạn, không chỉ bị phạt lãi, mà còn ảnh hưởng đến hồ sơ tín dụng.

Bước 4: Đặt mức cắt lỗ và thực thi kỷ luật nghiêm ngặt

Dừng lỗ là sinh mệnh của nhà đầu tư đòn bẩy. Trước mỗi lần mua, cần xác định rõ điểm cắt lỗ, khi giá giảm đến đó thì bán ngay, không nên giữ hy vọng mong manh. Thao tác cảm xúc thường là nguyên nhân chính khiến nhà đầu tư đòn bẩy thua lỗ.

Bước 5: Lập kế hoạch, vượt qua cảm xúc trong giao dịch

Vay mượn đầu tư mang lại áp lực tâm lý lớn hơn so với đầu tư thông thường. Nhà đầu tư dễ rơi vào bẫy theo đuổi đỉnh, bán đáy, giao dịch quá mức. Giải pháp đơn giản là: mỗi lần đầu tư đều viết rõ kế hoạch, gồm điểm vào, điểm cắt lỗ, mục tiêu, rồi thực hiện một cách máy móc, đừng để cảm xúc chi phối.

Kết luận: Đầu tư vay mượn cần có kỷ luật cao hơn

Đòn bẩy không phải là không thể dùng, nhưng độ khó cao hơn nhiều so với đầu tư thông thường. Những nhà đầu tư thành công không phải vì họ thông minh hơn, mà vì họ kỷ luật hơn, bình tĩnh hơn.

Trước khi sử dụng bất kỳ hình thức đòn bẩy nào, nhà đầu tư phải tỉnh táo nhận thức rằng: vừa nhân lợi nhuận, vừa nhân rủi ro. Người giỏi đầu tư thực sự không phải là người dùng đòn bẩy để kiếm nhiều tiền, mà là người biết khi nào không dùng đòn bẩy.