Khi bạn còn đang phàn nàn về biến động thị trường, giá coin lên xuống, thì thực ra bạn chỉ là một người theo sau.

Một khi bạn thực sự hiểu rõ — tại sao một số sàn giao dịch, một số loại coin có thể nắm giữ quyền phát ngôn, tại sao thị trường phải xoay quanh nhịp điệu của chúng — bạn đã bước vào một thế giới khác.

Đây không phải là thất bại, đây là cảm giác cô đơn của kẻ độc quyền. Bạn đã giành được quyền định giá.

Trong thị trường cạnh tranh khốc liệt này, chỉ có một hàng phòng thủ duy nhất:
Làm sao để tất cả mọi người đều phải dựa vào logic của bạn, công cụ của bạn, góc nhìn của bạn, để có thể nhìn rõ dòng chảy của cải đang hướng về đâu.

**Lịch sử đã cho chúng ta bài học gì?**

Nhiều người nghĩ rằng: môi trường ổn định = tiền đề của tiến bộ. Sai rồi.

Hãy nhìn vào 5000 năm lịch sử. Nền văn minh phương Đông lâu dài ổn định, nông nghiệp tinh xảo, thủ công nghiệp phát triển đến mức đáng kinh ngạc. Lụa, sứ, dệt may — dẫn đầu toàn cầu. Trật tự xã hội ổn định, dân chúng an cư lạc nghiệp.

Còn Tây Âu cùng thời kỳ thì sao? Các thành bang chiến tranh liên miên, xung đột tôn giáo, chiến tranh trăm năm, chiến tranh ba mươi năm… Thành phố bị thiêu rụi, dân cư phân tán, kinh tế bị phá hủy. Trông như địa ngục.

Nhưng trớ trêu thay, chính trên mảnh đất chiến tranh liên miên này, cuộc cách mạng công nghiệp đã ra đời. Đường sắt, hệ thống công nghiệp, tài chính hiện đại… cuối cùng đã hoàn toàn vượt xa toàn bộ thế giới phương Đông.

Cạnh tranh, xung đột, không chắc chắn, những thứ này thúc đẩy con người đổi mới sáng tạo. Ổn định lại khiến người ta mất cảm giác về nguy cơ. Người đầu tiên có quyền định giá, người sau chỉ có thể thụ động chấp nhận giá cả.