## Cổ đông tỷ phú chỉ dùng một chỉ số để chọn cổ phiếu, bạn có thực sự hiểu về lý luận đầu tư đằng sau công thức ROE?

Nhiều nhà đầu tư đã nghe qua câu nói nổi tiếng của Buffett: "Nếu phải chọn một chỉ số để chọn cổ phiếu, tôi sẽ chọn ROE", nhưng rất ít người thực sự hiểu ý nghĩa đằng sau câu nói này. ROE (lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu) trông có vẻ đơn giản, nhưng thực chất lại ẩn chứa những cạm bẫy định giá phức tạp. Hôm nay chúng ta sẽ phân tích rõ bản chất của chỉ số huyền thoại này.

## Bản chất của công thức ROE: Nó thực sự đo lường điều gì?

Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu = Lợi nhuận ròng ÷ Vốn chủ sở hữu

Công thức ROE này trông rất rõ ràng, nhưng nhiều người lại mắc phải sai lầm phổ biến — nghĩ rằng ROE càng cao càng tốt. Thực tế, khi bạn biến đổi công thức ROE, bạn sẽ nhận ra sự thật:

ROE = Lợi nhuận ròng ÷ Vốn chủ sở hữu = (Thị giá ) ÷ Vốn chủ sở hữu( ÷ )Thị giá ( ÷ Lợi nhuận ròng) = PB ÷ PE

Điều này có nghĩa là ROE thực chất do hệ số định giá quyết định. Giả sử PE duy trì trong khoảng hợp lý 20-30 lần, để làm tăng ROE, cần phải làm PB cũng tăng theo. Khi PB quá cao, cổ phiếu của công ty đó thường đã xuất hiện bong bóng rõ ràng.

## Tại sao ROE cao thường là bẫy đầu tư?

Ví dụ: Một cổ phiếu có PE 10 lần, PB 5 lần, thì ROE sẽ lên tới 50%. Nhìn có vẻ ấn tượng, nhưng những con số cực đoan này hoàn toàn không thể duy trì lâu dài. Trong lịch sử, rất ít công ty có thể duy trì ROE trên 15% trong thời gian dài, còn ROE 50% chỉ là hiện tượng nhất thời.

Vấn đề của ROE cao:
- **Cạnh tranh gia tăng**: Lợi nhuận cực cao sẽ thu hút nhiều vốn đầu tư, cạnh tranh gay gắt cuối cùng sẽ xói mòn lợi nhuận
- **Không gian tăng trưởng hạn chế**: ROE từ 20% lên 40% khó hơn nhiều so với từ 2% lên 4%, rõ ràng lợi nhuận biên giảm dần
- **Thử thách về năng lực cạnh tranh cốt lõi**: Các doanh nghiệp thiếu lợi thế cạnh tranh cốt lõi rất dễ bị thay thế bởi đối thủ mới

## ROE, ROA, ROI: Ba chỉ số khác nhau như thế nào?

**ROE (Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu)** = Lợi nhuận ròng ÷ Vốn chủ sở hữu
Đo lường hiệu quả sử dụng vốn của cổ đông, phản ánh khả năng sinh lợi của vốn tự có của doanh nghiệp

**ROA (Lợi nhuận trên tổng tài sản)** = Lợi nhuận ròng ÷ Tổng tài sản
Đo lường lợi nhuận tạo ra trên mỗi đơn vị tài sản, đánh giá khả năng quản lý sử dụng toàn bộ tài sản

**ROI (Lợi tức đầu tư)** = Lợi nhuận hàng năm ÷ Tổng vốn đầu tư × 100%
Đo lường lợi nhuận kinh tế của hoạt động đầu tư, đơn giản và trực tiếp nhưng bỏ qua yếu tố thời gian

## Làm thế nào để dùng ROE chọn cổ phiếu mà không rơi vào bẫy?

Buffett từng nói, những công ty có ROE "liên tục duy trì ổn định trên 20%" mới thực sự là cổ phiếu tốt. Chú ý từ khóa ở đây là "liên tục" và "ổn định", chứ không phải là đột nhiên cao đột biến.

**Phương pháp chọn cổ phiếu đúng đắn khi thực chiến:**

1. **Xem xu hướng dài hạn, không xem một năm đơn lẻ**
Ít nhất phải xem dữ liệu ROE của 5 năm qua, để đánh giá xem có duy trì xu hướng tăng liên tục không. Điều này phản ánh khả năng sinh lời của công ty có thực sự cải thiện hay không

2. **Khoảng ROE phù hợp**
Tiêu chuẩn tham khảo là trong khoảng 15%-25%. Quá thấp cho thấy hiệu quả sử dụng vốn chưa tốt, quá cao có thể là bong bóng và không bền vững

3. **Kết hợp với các chỉ số định giá**
Xem riêng ROE là chưa đủ, còn phải xem PE và PB. Tổ hợp PE thấp và ROE cao mới là lựa chọn lý tưởng; tổ hợp PE cao và ROE cao thường đi kèm rủi ro cao

4. **Cảnh giác với ROE cực cao bất thường**
Một công ty đột nhiên xuất hiện ROE cực cao (ví dụ từ 20% lên 80%) cần điều tra kỹ nguyên nhân phía sau, có thể liên quan đến điều chỉnh kế toán hoặc lợi nhuận một lần

## Top 3 thị trường về xếp hạng ROE năm 2023

**Top 10 ROE của thị trường Đài Loan:**
永利聯合(8080) 167.07%、旭隼(6409) 68.27%、尚凡(5278) 60.83%、泰山(1218) 59.99%、創意(3443) 59.55%、鈊象(3293) 58.55%、潤泰全(2915) 57.19%、力旺(3529) 56.68%、聯德(3308) 55.38%、漢唐(2404) 51.37%

**Top 10 ROE của thị trường Mỹ:**
Travelzoo(TZOO) 55283.3%、Cellebrite(CLBT) 44830.5%、AmerisourceBergen(ABC) 28805.8%、Motorola Solutions(MSI) 3586.8%、Green Plains Partners(GPP) 2609.7%、Theravance Biopharma(TBPH) 1689.7%、Flexshopper(FPAY) 1260.5%、AON(AON) 973.3%、DAVIDsTEA(DTEAF) 917.8%、Mettler-Toledo(MTD) 889.3%

**Top 10 ROE của thị trường Hồng Kông:**
樂華娛樂(02306) 1568.7%、利時集團(00526) 259.7%、昇柏控股(02340) 239.2%、卓悅控股(00653) 211.4%、豐盛生活(00331) 204.9%、北大資源(00618) 200.8%、華音國際(00989) 164.2%、九方財富(09636) 151.7%、亮晴控股(08603) 144.6%、陽光能源00757 126.2%

*Dữ liệu tính đến tháng 8 năm 2023*

## Lời nhắc cuối cùng: Chọn cổ phiếu dựa trên ROE cần tư duy độc lập

Dù công thức ROE rất mạnh mẽ, nhưng không phải là tiêu chuẩn duy nhất để chọn cổ phiếu. Con đường đầu tư thực sự đòi hỏi:

- Hiểu rõ lý luận đằng sau ROE, chứ không chỉ chạy theo con số
- Sử dụng nhiều chỉ số để kiểm chứng lẫn nhau, chứ không dựa vào một chỉ số duy nhất
- Quan sát xu hướng dài hạn, chứ không chỉ phản ứng theo biến động ngắn hạn
- Giữ tâm lý bình tĩnh, trung thành với lý luận đầu tư của chính mình

Hãy nhớ rằng, Buffett vĩ đại không phải vì ông tìm ra được chỉ số ma thuật nào đó, mà vì ông thực sự hiểu bản chất đằng sau các chỉ số.