## Bán khống không phải là đầu cơ, mà là vũ khí của nhà đầu tư lý trí

Thị trường có tăng tất nhiên có giảm, có bullish tất nhiên có bearish. Nhiều người xem bán khống như một trò chơi đánh bạc, nhưng thực tế ý nghĩa của bán khống còn xa hơn thế — nó là một chiến lược đầu tư đối xứng, giúp nhà đầu tư kiếm lợi trong xu hướng giảm, đồng thời là công cụ phòng ngừa rủi ro quan trọng.

### Ý nghĩa của bán khống: đơn giản là "bán cao mua thấp"

Bán khống rất rõ ràng: khi bạn dự đoán giá của một tài sản sẽ giảm, trước tiên vay tài sản đó từ công ty chứng khoán rồi bán ra ở mức giá cao hiện tại, chờ đến khi giá giảm rồi mua lại để hoàn trả, kiếm chênh lệch. Điều này hoàn toàn trái ngược với mua vào (mua thấp bán cao).

Ví dụ, cổ phiếu Tesla đầu năm 2022 có điều chỉnh, giảm từ khoảng 1200 USD. Nếu nhà đầu tư vay 1 cổ phiếu ở mức 1200 USD để bán khống, khi giá xuống còn 980 USD mua lại trả cho công ty chứng khoán, sẽ thu về lợi nhuận 220 USD — điều kiện là phán đoán chính xác.

### Tại sao thị trường cần bán khống?

Nếu chỉ có mua vào mà không có bán khống, điều gì sẽ xảy ra? Câu trả lời rất đáng sợ — thị trường sẽ cực kỳ bất ổn. Trong thời kỳ lạc quan cực độ, thị trường bay cao, nhưng khi xu hướng chuyển, sẽ lập tức sụp đổ, đây chính là biểu hiện điển hình của thị trường thiếu cơ chế bán khống.

Có cơ chế bán khống, thị trường sẽ có cuộc đấu tranh giữa mua và bán. Tài sản bị định giá quá cao sẽ bị các người bán khống tấn công, bong bóng giả sẽ dần được xả bớt, tính thanh khoản của thị trường cũng sẽ tăng lên. Đây không phải là đầu cơ, mà là quá trình tự điều chỉnh của thị trường.

### Ba phương pháp thực chiến bán khống cổ phiếu

**Phương pháp 1: Bán khống bằng vay chứng khoán (Thị trường cổ phiếu truyền thống)**

Vay chứng khoán từ công ty chứng khoán để bán khống là cách trực tiếp nhất. Nhà đầu tư cần mở tài khoản vay ký quỹ, hầu hết các công ty chứng khoán chính quy sau khi xác minh số dư tài khoản và danh mục sẽ cung cấp dịch vụ này. Phương pháp này có ngưỡng khá cao, thường yêu cầu tối thiểu 2000 USD vốn ban đầu, và cần duy trì tỷ lệ tài sản ròng trong tài khoản.

**Phương pháp 2: Hợp đồng chênh lệch CFD (đầu cơ bán khống phái sinh)**

CFD là công cụ bán khống phổ biến nhất trong những năm gần đây. So với vay chứng khoán truyền thống, CFD có lợi thế về ngưỡng thấp (có thể thấp đến 50 USD), linh hoạt trong thao tác, hỗ trợ nhiều loại tài sản. Nhà đầu tư có thể bán khống cổ phiếu, chỉ số, ngoại hối, hàng hóa trên cùng một nền tảng, rất hấp dẫn đối với những nhà đầu tư muốn phân tán rủi ro.

**Phương pháp 3: ETF ngược (bán khống thụ động)**

Không muốn tự mình phán đoán xu hướng? Có thể mua ETF ngược như QID (bán khống chỉ số Nasdaq) hoặc DXD (bán khống Dow Jones). Các ETF này do đội ngũ chuyên nghiệp quản lý, rủi ro tương đối kiểm soát được, nhưng chi phí sẽ tăng do các yếu tố như chuyển đổi vị thế.

### Bán khống ngoại hối: Sự tinh tế của giao dịch hai chiều

Thị trường ngoại hối vốn dĩ là hai chiều. Bán khống ngoại tệ nghĩa là: bạn nghĩ rằng một đồng tiền sẽ mất giá so với đồng tiền khác.

Ví dụ, nhà đầu tư mở vị thế bán khống cặp GBP/USD ở mức 1.18039, dùng 590 USD ký quỹ với đòn bẩy 200 lần. Khi tỷ giá giảm xuống còn 1.17796, lợi nhuận đạt 219 USD, tỷ lệ lợi nhuận là 37%. Đó chính là minh họa thực chiến của bán khống ngoại hối.

Nhưng cần chú ý, biến động tỷ giá chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố — lãi suất, cán cân thanh toán quốc tế, lạm phát, chính sách vĩ mô, đều ảnh hưởng đến xu hướng tỷ giá. Bán khống ngoại hối đòi hỏi khả năng phân tích chuyên sâu hơn.

### Rủi ro của bán khống: Cạm bẫy thua lỗ vô hạn

Điểm yếu chết người của bán khống chính là: **lỗ của bán khống là vô hạn**.

Mua vào một cổ phiếu, tối đa thua lỗ khi cổ phiếu về 0. Nhưng bán khống khác — cổ phiếu về lý thuyết có thể tăng vô hạn. Nếu bạn bán khống ở mức 10 USD, cổ phiếu tăng lên 100 USD, bạn sẽ lỗ 9000%. Và trong hệ thống ký quỹ, khi thua lỗ vượt quá tỷ lệ ký quỹ, công ty chứng khoán sẽ bắt buộc đóng vị thế.

Ngoài ra, công ty chứng khoán có thể thu hồi chứng khoán vay bất cứ lúc nào, đây là một rủi ro lớn đối với người bán khống.

### Ba nguyên tắc vàng thành công trong bán khống

**Nguyên tắc 1: Tuyệt đối không bán khống dài hạn**

Lợi nhuận của bán khống vốn đã có giới hạn — cổ phiếu tối đa giảm đến 0. Ngược lại, mua vào có thể tăng mãi. Vì vậy, bán khống phải ngắn hạn, chớp thời cơ chốt lời kịp thời. Giữ lâu dài chỉ làm tăng nguy cơ bị công ty chứng khoán bắt buộc đóng vị thế và thu hồi chứng khoán.

**Nguyên tắc 2: Bán khống chỉ là công cụ phòng ngừa rủi ro, không phải chiến lược chính**

Nhiều người xem bán khống như chiến lược đầu tư chính, đây là sai lầm lớn. Bán khống nên dùng để phòng ngừa rủi ro trong các vị thế mua lớn, tỷ lệ giữ vị thế phải hợp lý, không thể lẫn lộn mục đích.

**Nguyên tắc 3: Không thêm vào vị thế khi thua lỗ**

Đây là sai lầm chết người phổ biến nhất. Nhiều nhà đầu tư chưa đạt kỳ vọng đã liên tục tăng vị thế bán khống, kết quả là thua lỗ ngày càng lớn. Bán khống đòi hỏi linh hoạt và quyết đoán — dù có lợi nhuận hay thua lỗ, đều phải kịp thời đóng vị thế, không nên giữ tâm lý may rủi.

### Sự thật về bán khống

Bán khống không phải để đánh cược thị trường giảm, mà để kiếm lợi trong biến động thị trường một cách lý trí. Nó là cơ chế cân bằng cung cầu mua bán, cũng là công cụ quản lý rủi ro quan trọng. Nhưng đồng thời cũng rất nguy hiểm — rủi ro thua lỗ vô hạn luôn tồn tại.

Nhà đầu tư thực sự thông minh sẽ dựa trên nhận thức đầy đủ về rủi ro, linh hoạt sử dụng cả hai chiến lược mua vào và bán khống theo tình hình thị trường, không mù quáng kỳ vọng tăng trưởng hay quá bi quan, để đạt được tăng trưởng ổn định trong giao dịch hai chiều.