Tiêu đề gốc: The Big Thing: We Are In A World War That Isn』t Going To End Anytime Soon.
Tác giả gốc: Ray Dalio
Biên dịch: Peggy, BlockBeats

Lời của biên tập viên: Trong khi thị trường vẫn liên tục định giá xoay quanh các câu hỏi ngắn hạn như “xung đột sẽ kéo dài bao lâu” và “giá dầu sẽ tăng đến mức nào”, bài viết này cố gắng kéo tầm nhìn trở lại theo một thang thời gian dài hơn. Người sáng lập Bridgewater, Ray Dalio, cho rằng một loạt các cuộc xung đột khu vực hiện nay đang được “lắp ghép” thành một cuộc “xung đột cấp thế giới” chưa được gọi tên rõ ràng, và logic phát triển của nó giống với giai đoạn chu kỳ trước đêm của các cuộc đại chiến trong lịch sử.

Bài viết, dưới góc nhìn “đại chu kỳ”, phân rã tình hình hiện tại thành một loạt các thay đổi mang tính cấu trúc đang diễn ra đồng bộ: phe phái được sắp xếp lại, xung đột trong thương mại và vốn leo thang, các tuyến then chốt bị “vũ khí hóa”, xung đột đa chiến trường diễn ra song song, và gánh nặng dần dần đè lên chính trị trong nước lẫn hệ thống tài chính. Trong khuôn khổ này, xung đột Mỹ-Iran không còn chỉ là vấn đề ở Trung Đông, mà trở thành một “lát cắt” để quan sát quá trình tái cấu trúc trật tự toàn cầu—nó sẽ ảnh hưởng như thế nào đến niềm tin giữa các đồng minh, phân bổ nguồn lực và các quyết định chiến lược, rồi lan tỏa sang các khu vực rộng hơn như châu Á, châu Âu.

Điều đáng chú ý hơn là bài viết nhiều lần nhấn mạnh một biến số bị xem nhẹ: thắng thua trong chiến tranh không phụ thuộc vào sức mạnh tuyệt đối, mà phụ thuộc vào năng lực của các bên trong việc chịu đựng sự hao mòn kéo dài. Nhận định này chuyển sự phân tích từ “ai mạnh hơn” sang “ai có thể trụ lâu hơn”, đồng thời đặt nước Mỹ vào một vị trí phức tạp hơn—vừa là quốc gia hùng mạnh nhất hiện nay, vừa là bên đang “vượt đà” cam kết một cách quá mức trong phạm vi toàn cầu.

Theo tác giả, các giả định mà thị trường đang ngầm chấp nhận hiện nay—xung đột kết thúc trong thời gian ngắn, trật tự quay về bình thường—bản thân chúng có thể chính là sai lầm lớn nhất. Kinh nghiệm lịch sử cho thấy chiến tranh thường không có điểm khởi đầu rõ ràng, mà tiến hóa dần từ xung đột kinh tế, tài chính và công nghệ, và xuất hiện đồng thời ở nhiều khu vực. Các “lộ trình xung đột” tiềm năng được liệt kê trong phần phụ lục (Trung Đông, Nga-Ukraina, bán đảo Triều Tiên, Biển Đông) cũng hướng đến cùng một vấn đề: rủi ro thực sự không nằm ở việc một cuộc xung đột có bùng nổ hay không, mà nằm ở việc các cuộc xung đột đó có bắt đầu liên động với nhau hay không.

Khi thế giới trượt từ “trật tự dựa trên quy tắc” sang “trật tự dựa trên sức mạnh”, xung đột sẽ không còn là ngoại lệ mà có thể trở thành một trạng thái bình thường mới. Việc hiểu được sự chuyển biến này chính là điểm khởi đầu để đánh giá mọi biến số trong tương lai.

Dưới đây là phần nguyên văn:

Tôi muốn trước tiên chúc bạn mọi điều tốt lành trong giai đoạn đầy thách thức này. Đồng thời, tôi cũng muốn nói rằng bức tranh mà những quan sát sắp tới của tôi phác họa—không phải là bức tranh mà tôi mong nó sẽ thành hiện thực; đó chỉ là bức tranh mà tôi tin là gần với thực tế hơn, dựa trên những thông tin mà tôi biết, và dựa trên một loạt các chỉ số tôi dùng để phán đoán khách quan về thực trạng.

Là một nhà đầu tư đã làm trong lĩnh vực đầu tư vĩ mô toàn cầu hơn 50 năm, để ứng phó với những thay đổi liên tục ập đến, tôi buộc phải nghiên cứu tất cả các yếu tố đã từng ảnh hưởng đến thị trường trong 500 năm qua. Theo tôi, đa số người thường chỉ tập trung vào và phản ứng với những sự kiện gây chú ý nhất ở ngay thời điểm hiện tại—chẳng hạn như tình hình Iran hiện nay—nhưng lại bỏ qua những lực lượng lớn hơn, quan trọng hơn, và đang diễn biến theo hướng dài hạn hơn; và chính những yếu tố này mới thực sự thúc đẩy tình hình hiện tại, đồng thời quyết định hướng đi trong tương lai.

Xét riêng tình hình hiện tại, điều quan trọng nhất là: chiến tranh giữa Mỹ, Israel và Iran chỉ là một phần trong cuộc đại chiến mà chúng ta đang ở trong, và cuộc chiến này sẽ không sớm kết thúc.

Tất nhiên, điều gì sẽ xảy ra tiếp theo ở eo biển Hormuz—đặc biệt là liệu quyền kiểm soát thông hành có bị tước khỏi tay Iran hay không, và những quốc gia nào sẵn sàng trả giá đến mức nào về nhân lực và chi phí tài chính—sẽ có ảnh hưởng vô cùng sâu rộng đến toàn cầu.

Ngoài ra, còn có một loạt vấn đề cũng đáng được quan tâm: liệu Iran có còn khả năng sử dụng tên lửa và vũ khí hạt nhân để gây hại cho các quốc gia lân cận hay không; Mỹ sẽ điều bao nhiêu bộ đội, các bộ đội đó sẽ thực hiện nhiệm vụ gì; giá xăng dầu sẽ biến động ra sao; và cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới ở Mỹ.

Tất cả những vấn đề ngắn hạn này đều rất quan trọng, nhưng chúng cũng khiến người ta dễ bỏ qua những việc thật sự lớn lao và then chốt hơn. Nói cụ thể hơn, chính vì đa số quen nhìn vấn đề theo góc độ ngắn hạn, nên hiện tại họ đang có kỳ vọng phổ biến—và thị trường cũng đang định giá theo kỳ vọng đó—rằng cuộc chiến sẽ không kéo dài quá lâu, và sau khi chiến tranh kết thúc thì mọi thứ sẽ trở lại “bình thường”.

Nhưng gần như chẳng ai thảo luận về một thực tế: chúng ta đang ở giai đoạn đầu của một cuộc đại chiến thế giới sẽ không sớm kết thúc. Chính vì tôi có một khung đánh giá khác đối với tình hình, nên dưới đây tôi muốn giải thích lý do.

Dưới đây là một vài vấn đề lớn mà tôi cho rằng thực sự cần được quan tâm:

Những vấn đề đáng được chú ý

1、Chúng ta đang ở trong một cuộc đại chiến thế giới sẽ không sớm kết thúc.

Nghe có vẻ hơi phóng đại, nhưng có một điều không thể phủ nhận: hiện nay chúng ta đang sống trong một thế giới có mức độ liên kết rất cao, và thế giới này đồng thời đang chứng kiến nhiều cuộc chiến tranh nóng (ví dụ như chiến tranh Nga-Ukraina—châu Âu—Mỹ; chiến tranh Israel—Gaza—Liban—Syria; chiến tranh Yemen—Sudan—Saudi—UAE, đồng thời còn liên quan đến Kuwait, Ai Cập, Jordan và các quốc gia liên quan khác; và chiến tranh Mỹ—Israel—các nước GCC—Iran). Phần lớn các cuộc chiến trong số này đều liên quan đến các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân chủ chốt. Ngoài ra, còn có rất nhiều “cuộc chiến tranh phi chiến tuyến nóng” quan trọng đang diễn ra đồng bộ, tức là chiến tranh thương mại, chiến tranh kinh tế, chiến tranh vốn, chiến tranh công nghệ và cuộc tranh giành ảnh hưởng địa chính trị; và gần như mọi quốc gia đều bị cuốn vào.

Những cuộc xung đột này hợp lại tạo thành một cuộc chiến tranh toàn cầu rất điển hình, tương tự như “chiến tranh thế giới” trong lịch sử. Chẳng hạn, các “cuộc đại chiến” trước đây thường cũng được tạo nên bởi nhiều cuộc chiến tranh có liên hệ với nhau; chúng thường không có ngày bắt đầu rõ ràng, cũng không có tuyên bố chính thức về việc tuyên chiến, mà trượt dần vào trạng thái chiến tranh một cách không hay biết. Các cuộc chiến trong quá khứ cuối cùng hội tụ thành một cơ chế động lực điển hình của chiến tranh thế giới, tác động lẫn nhau; và các cuộc chiến hiện tại cũng đang thể hiện cấu trúc tương tự.

Khoảng năm năm trước, trong cuốn sách “Các nguyên tắc ứng phó với trật tự thế giới đang thay đổi” của tôi, chương 6 “Đại chu kỳ về trật tự bên ngoài và trật tự rối loạn” đã mô tả chi tiết cơ chế động lực của loại hình chiến tranh này. Nếu bạn muốn xem lời giải thích đầy đủ hơn, có thể đọc chương đó; nó bàn chính về quỹ đạo tiến hóa mà chúng ta đang trải qua, và về những gì nhiều khả năng sẽ xảy ra tiếp theo.

2、Hiểu cách các phe phái đứng hàng, và mối quan hệ giữa chúng với nhau như thế nào, là điều rất quan trọng.

Để đánh giá khách quan cách các bên đứng hàng, thực ra không khó. Ta có thể thấy rất rõ thông qua nhiều loại chỉ số, chẳng hạn như các hiệp ước và quan hệ liên minh chính thức, hồ sơ bỏ phiếu tại Liên Hợp Quốc, các tuyên bố của lãnh đạo các nước, và các hành động thực tế mà họ đã thực hiện. Ví dụ, bạn có thể thấy Trung Quốc và Nga đứng cùng phe, trong khi Nga lại đứng cùng phe với Iran, Triều Tiên, Cuba; còn nhóm lực lượng này nhìn chung đối lập với Mỹ, Ukraina (nước này—cùng với đa số quốc gia châu Âu—đứng về phía bên kia), Israel, các nước GCC, Nhật Bản và Úc.

Các mối quan hệ liên minh này có ý nghĩa then chốt đối với việc đánh giá hoàn cảnh tương lai của các bên liên quan, vì vậy khi quan sát tình hình hiện tại và suy diễn tương lai, bắt buộc phải đưa chúng vào cân nhắc. Ví dụ, chúng ta đã có thể thấy rõ quan hệ phe phái này thông qua các hành động của Trung Quốc và Nga tại Liên Hợp Quốc liên quan đến vấn đề liệu có nên mở eo biển Hormuz hay không đối với Iran.

Một ví dụ khác: nhiều người nói rằng nếu eo biển Hormuz bị đóng, Trung Quốc sẽ đặc biệt bị tổn thương; nhưng nhận định đó là sai. Vì mối quan hệ hỗ trợ lẫn nhau giữa Trung Quốc và Iran rất có thể sẽ khiến dầu vận đến Trung Quốc vẫn có thể đi qua; đồng thời, quan hệ của Trung Quốc với Nga cũng sẽ đảm bảo Trung Quốc có thể nhận dầu từ Nga. Ngoài ra, bản thân Trung Quốc còn có nhiều nguồn năng lượng khác (than và năng lượng mặt trời) và có một lượng dự trữ dầu rất lớn, khoảng 90 đến 120 ngày có thể sử dụng. Còn có một điểm đáng chú ý nữa: Trung Quốc tiêu thụ 80% đến 90% sản lượng dầu của Iran, điều này củng cố thêm nền tảng quyền lực trong quan hệ Trung Quốc-Iran. Tổng hợp lại, trong cuộc chiến này, Trung Quốc và Nga dường như lại là những “người thắng” tương đối về kinh tế lẫn địa chính trị. Còn xét ở phương diện kinh tế dầu mỏ và năng lượng, Mỹ lại ở vị trí tương đối thuận lợi, vì bản thân Mỹ là một quốc gia xuất khẩu năng lượng—điều này mang lại lợi thế đáng kể.

Có nhiều cách để đo lường những mối quan hệ liên minh này, bao gồm hồ sơ bỏ phiếu tại Liên Hợp Quốc, liên kết kinh tế và các hiệp ước quan trọng. Những gì các cách đó phản ánh về cơ bản đều nhất quán với mô tả của tôi ở trên. (Nếu bạn quan tâm xem những hiệp ước then chốt tiêu biểu này, có thể tham khảo Phụ lục 1. Tương tự, nếu bạn muốn tìm hiểu các cuộc chiến tranh quan trọng đang tồn tại hoặc có thể xảy ra hiện nay, và hệ thống chỉ số của tôi đánh giá xác suất chúng xảy ra hoặc leo thang trong vòng năm năm tới như thế nào, có thể tham khảo Phụ lục 2.)

3、Nghiên cứu các trường hợp tương tự trong lịch sử và so sánh chúng với tình hình hiện tại

Cách tiếp cận này ít khi được sử dụng, nhưng nó cực kỳ có giá trị với cả quá khứ và hiện tại đối với tôi, và có thể cũng có giá trị với bạn.

Ví dụ, dù nhìn lại một số trường hợp tương tự trong lịch sử hay suy diễn theo logic, cũng không khó để nhận ra: cách Mỹ—là lực lượng chủ đạo của trật tự thế giới sau năm 1945—đối phó với cuộc chiến với Iran—một cường quốc tầm trung—sẽ diễn ra như thế nào, Mỹ sẽ tốn và hao hụt bao nhiêu tiền bạc cùng trang bị quân sự, và ở mức độ nào Mỹ đã bảo vệ hay không bảo vệ được các đồng minh của mình, sẽ được các quốc gia khác quan sát sát sao; và các quan sát đó sẽ tác động rất lớn đến cách trật tự thế giới trong tương lai thay đổi. Quan trọng nhất là: chúng ta biết kết quả của cuộc chiến giữa Mỹ—Israel—và hiện nay là các nước GCC—với Iran sẽ có ảnh hưởng trọng đại đến việc các nước khác, đặc biệt là các nước châu Á và châu Âu, sẽ làm gì tiếp theo; và điều đó lại càng làm sâu sắc cách trật tự thế giới sẽ diễn biến.

Những thay đổi này sẽ mở ra theo những cách lặp lại nhiều lần trong lịch sử. Chẳng hạn, nghiên cứu lịch sử giúp ta dễ nhận diện những đế chế bị đẩy quá mức mở rộng, đồng thời thiết lập các chỉ số để đo mức độ mở rộng quá trớn của chúng, và thấy chúng bị tổn hại ra sao vì sự mở rộng quá đà đó. Đặt vào bối cảnh hiện tại, việc nhìn xem Mỹ đang xảy ra điều gì là điều rất tự nhiên: ngày nay Mỹ có từ 750 đến 800 căn cứ quân sự tại 70 đến 80 quốc gia (nhân tiện nói, Trung Quốc chỉ có 1), và gánh vác những cam kết an ninh trải khắp toàn cầu—tốn kém, đồng thời rất dễ phơi lộ các điểm yếu dễ tổn thương.

Trong khi đó, lịch sử cũng cho thấy rất rõ: các đại cường quốc bị quá tay mở rộng không thể thành công khi phải cùng lúc đánh hai hay nhiều chiến tuyến; điều đó tất yếu sẽ làm nảy sinh nghi ngờ từ bên ngoài về việc liệu Mỹ còn đủ khả năng tác chiến ở một chiến tuyến khác hay không—chẳng hạn ở châu Á và/hoặc châu Âu.

Vì vậy, tôi tất nhiên sẽ tiếp tục suy nghĩ: cuộc chiến hiện tại với Iran mang ý nghĩa gì đối với cấu trúc địa chính trị của châu Á và châu Âu, và đồng thời mang ý nghĩa gì đối với chính Trung Đông. Ví dụ, nếu trong tương lai châu Á xuất hiện một số vấn đề nhằm kiểm tra và phơi bày liệu Mỹ có sẵn sàng đón lấy thử thách hay không, tôi sẽ không thấy bất ngờ. Bởi khi đó Mỹ sẽ rất khó đưa ra phản hồi mạnh mẽ, vì Mỹ đã cam kết rất nhiều ràng buộc kéo chân ở Trung Đông; hơn nữa, khi các cuộc bầu cử giữa kỳ ở Mỹ đang đến gần, dư luận trong nước Mỹ vốn thiếu ủng hộ đối với chiến tranh với Iran, khiến việc Mỹ lại đánh thêm một cuộc chiến trên chiến tuyến khác trở nên không thực tế.

Động thái này có thể dẫn đến một kết quả: trong quá trình quan sát sự tiến hóa của quan hệ Mỹ-Iran, các quốc gia khác sẽ điều chỉnh lại phán đoán và hành vi của mình, qua đó thúc đẩy quá trình tái định hình trật tự thế giới. Chẳng hạn, những quốc gia có triển khai căn cứ quân sự Mỹ và lâu dài phụ thuộc vào cam kết an ninh của Mỹ, các nhà lãnh đạo của họ rất có thể sẽ rút kinh nghiệm và điều chỉnh chiến lược dựa trên trải nghiệm thực tế của những quốc gia khác cũng phụ thuộc vào sự bảo hộ của Mỹ trong cuộc xung đột này ở Trung Đông. Tương tự, các quốc gia nằm gần các eo biển then chốt, có ý nghĩa chiến lược quan trọng, hoặc có triển khai căn cứ quân sự Mỹ trong các khu vực xung đột tiềm ẩn (ví dụ như khu vực châu Á nơi có thể nổ ra xung đột Mỹ-Trung) cũng sẽ theo dõi sát sao diễn biến của cuộc chiến Iran và rút ra kết luận cho riêng mình.

Tôi có thể khẳng định rằng việc suy nghĩ này đang diễn ra thật sự trong giới lãnh đạo của các quốc gia, và tình huống tương tự như vậy đã nhiều lần xuất hiện ở các giai đoạn tương tự của “đại chu kỳ”. Những phán đoán và điều chỉnh của các nhà lãnh đạo chính là một phần của lộ trình tiến hóa kinh điển dẫn tới chiến tranh quy mô lớn—quá trình này đã từng lặp đi lặp lại, và hiện nay cũng đang diễn ra. Kết hợp với tình hình hiện tại, và đối chiếu với chu kỳ kinh điển của trật tự thế giới và xung đột, tôi cho rằng chúng ta đã tiến đến Bước thứ 9. Bạn có cảm nhận tương tự không?

Dưới đây là các bước sơ lược của lộ trình tiến hóa kinh điển đó:

· Sức mạnh kinh tế và quân sự của cường quốc thế giới chủ đạo so với đại cường đang trỗi dậy bắt đầu giảm; hai bên dần dần tiến gần nhau, và về mặt kinh tế lẫn quân sự, những bất đồng chuyển thành đối đầu.

· Chiến tranh kinh tế leo thang rõ rệt, thể hiện qua các lệnh trừng phạt và phong tỏa thương mại.

· Các liên minh kinh tế, quân sự và hệ tư tưởng dần hình thành.

· Chiến tranh ủy nhiệm gia tăng.

· Áp lực tài chính, thâm hụt và nợ tăng lên, đặc biệt rõ rệt ở những quốc gia chủ đạo có tài chính đã bị mở rộng quá mức.

· Các ngành công nghiệp then chốt và chuỗi cung ứng dần bị chính phủ kiểm soát.

· Các “nút cổ chai” trong thương mại bị “vũ khí hóa”.

· Công nghệ chiến tranh mới tăng tốc phát triển.

· Các cuộc xung đột đa chiến trường bắt đầu diễn ra đồng thời.

· Trong mỗi quốc gia, yêu cầu về sự trung thành cao đối với lãnh đạo được siết chặt, tiếng nói phản đối chiến tranh hoặc phản đối các chính sách khác bị bóp nghẹt—như Lincoln trích dẫn Kinh Thánh rằng: “Một quốc gia bị chia rẽ nội bộ không thể tồn tại lâu”, đặc biệt trong thời kỳ chiến tranh.

· Các cuộc đụng độ quân sự trực tiếp nổ ra giữa các cường quốc chính.

· Để hỗ trợ cho chiến tranh, việc gia tăng đáng kể thuế, phát hành nợ, bơm tiền, kiểm soát ngoại hối, kiểm soát vốn và siết chặt tài chính; trong một số trường hợp thậm chí có thể đóng cửa thị trường. (Về logic đầu tư trong thời chiến, tham khảo Chương 7 của “Các nguyên tắc ứng phó với trật tự thế giới đang thay đổi”.)

· Cuối cùng, một bên thắng bên kia, thiết lập trật tự mới và bên thắng là bên chủ đạo trong việc thiết kế.

Trong một loạt các chỉ số tôi theo dõi, có nhiều chỉ số cho thấy chúng ta đang ở trong một giai đoạn như vậy của “đại chu kỳ”: hệ thống tiền tệ, một phần trật tự chính trị trong nước và trật tự địa chính trị đều đang vỡ vụn.

Những tín hiệu này cho thấy chúng ta đang trong giai đoạn chuyển từ “giai đoạn trước xung đột” sang “giai đoạn xung đột”, giai đoạn này về cơ bản tương tự các mốc lịch sử giữa 1913–1914 và 1938–1939. Tất nhiên, các chỉ số này không phải là dự báo chính xác; bức tranh mà chúng vẽ và các mốc thời gian cũng không có tính chắc chắn.

Các chỉ số này nhiều hơn là những gợi ý mang tính định hướng. Lịch sử cho chúng ta biết rằng chiến tranh thường không có điểm khởi đầu rõ ràng (trừ các sự kiện quân sự nghiêm trọng như vụ ám sát Đại công tước Ferdinand, cuộc xâm lược Ba Lan của Đức, hoặc sự kiện Trân Châu Cảng dẫn tới tuyên chiến chính thức), và các xung đột kinh tế, tài chính lẫn quân sự thường đã diễn ra trước khi chiến tranh chính thức bùng nổ. Những cuộc đại chiến thường được dự báo trước bằng một chuỗi tín hiệu, ví dụ:

1）Việc tiêu hao trang bị quân sự và dự trữ tài nguyên bắt đầu xảy ra;

2）Chi tiêu của chính phủ, nợ, bơm tiền và kiểm soát vốn tăng liên tục;

3）Các quốc gia đối thủ quan sát xung đột để học cách nhìn nhận về điểm mạnh và điểm yếu của nhau;

4）Các đại quốc chủ đạo bị mở rộng quá mức buộc phải đối phó với những cuộc xung đột đa tuyến phân tán, cách xa nhau.

Tất cả các yếu tố này đều rất then chốt, và các chỉ số liên quan mà tôi quan sát đã đủ để khiến người ta phải cảnh giác.

Trong giai đoạn chu kỳ này, lộ trình tiến hóa điển hình của xung đột không phải là giảm nhiệt mà là leo thang liên tục. Vì vậy, điều gì sẽ xảy ra tiếp theo phụ thuộc rất lớn vào diễn biến của xung đột Mỹ-Iran. Ví dụ, đã có một số quốc gia đặt nghi ngờ nhiều hơn về việc Mỹ có thực sự thực hiện cam kết phòng thủ hay không; trong khi đó, nhận thức rằng vũ khí hạt nhân vừa có năng lực phòng thủ vừa có năng lực tấn công đang thúc đẩy các nhà hoạch định chính sách ở các nước thảo luận nhiều hơn về việc sở hữu vũ khí hạt nhân, mở rộng kho dự trữ hạt nhân, cũng như tăng cường xây dựng hệ thống tên lửa và phòng thủ tên lửa.

Một lần nữa, tôi không nói rằng tình hình chắc chắn sẽ tiếp tục xấu đi theo chu kỳ này, rồi cuối cùng phát triển thành một cuộc đại chiến thế giới toàn diện. Tôi không biết nhất định rồi chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo, và tôi vẫn hy vọng rằng thế giới cuối cùng được xây dựng dựa trên quan hệ cùng có lợi, chứ không phải bị phá hủy bởi quan hệ đôi bên đều thua. Tôi cũng luôn dùng khả năng của mình để thúc đẩy kết quả đó. Ví dụ, trong 42 năm qua, tôi đã duy trì các mối quan hệ dài hạn rất tốt với các nhà hoạch định chính sách cấp cao của cả Trung Quốc và Mỹ—cũng như một số người bên ngoài hệ thống. Vì vậy, như đã từng vậy trước đây, đặc biệt trong giai đoạn đối lập cao độ hiện nay, tôi cũng đang cố gắng hỗ trợ một quan hệ cùng có lợi theo cách mà cả hai bên đều có thể chấp nhận và đều công nhận. Làm như vậy, một phần vì tôi có tình cảm với con người của cả hai bên, và phần khác vì quan hệ cùng có lợi hiển nhiên tốt hơn nhiều so với quan hệ “song thua”. Dù hiện tại việc làm đó ngày càng khó hơn, vì có người tin rằng “bạn của kẻ thù tôi chính là kẻ thù của tôi”.

Khi “đại chu kỳ” đi tới giai đoạn này—tức là thời điểm trước khi đại chiến bùng nổ—thì những mâu thuẫn căn bản không thể giải quyết bằng thỏa hiệp thường sẽ thúc đẩy từng mắt xích của chu kỳ tiến về phía trước liên tiếp, cho đến cuối cùng kết thúc bằng bạo lực. Do đó, việc hiểu cấu trúc điển hình của một “đại chu kỳ” như vậy, và tiếp tục quan sát những gì đang diễn ra trong thực tế, trở nên rất quan trọng. Tôi cung cấp cho bạn khung phân tích này với hy vọng bạn có thể đối chiếu với diễn biến của các sự kiện thực tế, nhìn rõ những gì tôi đang thấy, rồi tự quyết định cách bạn ứng phó.

Tương ứng với điều đó, tôi cho rằng có một điểm đặc biệt cần phải nhìn rõ: trật tự thế giới đã chuyển từ một trật tự do Mỹ và các đồng minh của họ (ví dụ như G7) dẫn dắt, dựa trên các quy tắc đa phương, sang một thế giới không có một lực lượng đơn lẻ duy trì trật tự, và tuân theo nhiều hơn “kẻ mạnh nói là đúng”. Điều này có nghĩa là chúng ta rất có thể sẽ chứng kiến nhiều xung đột hơn. Bất kỳ ai nghiêm túc nghiên cứu lịch sử đều sẽ nhận ra rằng trật tự thế giới hiện nay gần với tình trạng của phần lớn các thời kỳ trước năm 1945 trong lịch sử hơn là trật tự thời hậu chiến mà chúng ta vẫn quen; và ý nghĩa đằng sau điều đó cũng vô cùng lớn.

4、Như lịch sử nhiều lần cho thấy, việc quốc gia nào có khả năng giành chiến thắng sẽ không đáng tin nhất dựa vào việc ai mạnh hơn, mà dựa vào việc ai có thể chịu đựng đau khổ lâu hơn.

Điều này hiển nhiên cũng là một biến số quan trọng trong chiến tranh Mỹ-Iran. Tổng thống Mỹ trấn an công chúng Mỹ rằng cuộc chiến sẽ kết thúc trong vài tuần, lúc đó giá dầu sẽ giảm và cuộc sống sẽ quay về trạng thái bình thường, thịnh vượng như vốn có. Nhưng việc một quốc gia có thể chịu đựng đau khổ trong dài hạn hay không, thực ra có rất nhiều chỉ số có thể quan sát được—chẳng hạn như mức độ ủng hộ của dư luận (đặc biệt ở các quốc gia dân chủ), và năng lực duy trì quyền kiểm soát của các nhà lãnh đạo chính phủ (đặc biệt trong các thể chế độc tài mà ràng buộc bởi dư luận yếu hơn).

Trong chiến tranh, chiến thắng không tự động đến khi đối phương bị suy yếu; chiến thắng chỉ xuất hiện khi đối phương đầu hàng. Bởi bạn không thể tiêu diệt sạch mọi kẻ thù. Trong cuộc chiến tranh Triều Tiên ngày xưa, khi Trung Quốc tham chiến trong bối cảnh sức mạnh bản thân còn xa yếu hơn Mỹ, và Mỹ lại có vũ khí hạt nhân, người ta nói rằng Mao Trạch Đông đã từng phát biểu một câu: “Họ không thể giết sạch chúng ta.” Ý nghĩa rất đơn giản: miễn là vẫn còn người tiếp tục chiến đấu, kẻ thù sẽ không thể thực sự giành thắng lợi trong chiến tranh. Những bài học từ Việt Nam, Iraq và Afghanistan đã rất rõ ràng. Thắng lợi thực sự là việc bên thắng rút lui được và đảm bảo bên thua không còn là mối đe dọa nữa. Mỹ có vẻ vẫn là quốc gia mạnh nhất trên toàn thế giới, nhưng đồng thời Mỹ cũng là một đại cường quốc đang bị “dàn trải” quá mức, và trong việc chịu đựng đau khổ kéo dài, Mỹ lại là bên yếu nhất trong nhóm các đại cường.

5、Tất cả những điều này đang diễn ra theo một cách điển hình của “đại chu kỳ”.

Thuật ngữ “cách thức điển hình của đại chu kỳ” ở đây nghĩa là các sự kiện chủ yếu được thúc đẩy bởi năm lực lượng lớn: những dao động theo đại chu kỳ giữa trật tự tiền tệ và sự rối loạn của tiền tệ, nợ nần và kinh tế; sự sụp đổ của trật tự chính trị và xã hội do chênh lệch giàu nghèo và sự phân rẽ về hệ giá trị; sự sụp đổ của trật tự khu vực và thế giới do chênh lệch giàu nghèo và sự phân rẽ về hệ giá trị; các tiến bộ công nghệ lớn được sử dụng đồng thời cho mục đích hòa bình và chiến tranh, cùng với “bong bóng tài chính” đi kèm—những bong bóng này thường cuối cùng sẽ vỡ; và các sự kiện tự nhiên như hạn hán, lũ lụt, dịch bệnh.

Tôi không muốn mở rộng ở đây để giải thích chi tiết hơn về cách “đại chu kỳ” vận hành, cách năm lực lượng lớn này thúc đẩy những thay đổi và về phía sau chúng là 18 yếu tố quyết định ở tầng sâu hơn. Nhưng tôi vẫn đề nghị bạn hiểu khung này; tôi cũng khuyên bạn xem cuốn sách của tôi, hoặc video YouTube cùng tên: “Các nguyên tắc ứng phó với trật tự thế giới đang thay đổi”.

6、Có một hệ thống chỉ số tốt, và liên tục theo dõi chúng, giá trị là rất lớn.

Rất nhiều chỉ số tôi dùng để theo dõi sự diễn biến của các tình hình này đã được trình bày trong “Các nguyên tắc ứng phó với trật tự thế giới đang thay đổi”. Tôi đặc biệt khuyên bạn xem Chương 6 “Đại chu kỳ về trật tự bên ngoài và trật tự rối loạn”. Nếu bạn muốn tìm hiểu những thay đổi ở cấp độ đầu tư mà trong thời bình gần như không thể tưởng tượng, nhưng trong thời chiến lại thường xảy ra, thì tôi cũng khuyên bạn xem Chương 7 “Hiểu đầu tư trong chiến tranh từ góc nhìn đại chu kỳ”. Gần đây tôi đã chia sẻ hai chương này lên mạng, bạn có thể đọc ở đó.

Trên đây là toàn bộ đánh giá tổng thể của tôi về đại cục tính đến hiện tại. Vì bộ phán đoán này không chỉ ảnh hưởng đến các quyết định đầu tư của tôi, mà còn ảnh hưởng đến cách tôi làm những việc khác trong cuộc sống; và trong phần tiếp theo, tôi sẽ nói thêm về những vấn đề đó. Như đã đề cập trước đó, trong phần sau còn có hai phụ lục: một phụ lục là thông tin về các quan hệ liên minh liên quan giữa các quốc gia, và phụ lục còn lại là bản tóm lược ngắn về các xung đột lớn đã tồn tại hoặc có thể xảy ra hiện nay.

Phụ lục

Phụ lục 1: Các hiệp ước liên quan

Dưới đây là một số hiệp ước quan trọng nhất mà tôi cho là cần thiết, bao gồm đánh giá 1 đến 5 về mức độ cam kết ngầm mà chúng hàm chứa, và mô tả ngắn gọn về từng hiệp ước. Nhìn chung, các chỉ số khác để đo lường quan hệ liên minh—chẳng hạn như các tuyên bố của lãnh đạo và hành động thực tế—đều tương đối nhất quán với những quan hệ được phản ánh bởi các hiệp ước này. Tuy nhiên, hiện nay cũng ngày càng rõ rằng tất cả các hiệp ước này, đặc biệt là các hiệp ước liên quan đến Mỹ, có thể thay đổi, và rốt cuộc “hành động thực tế” sẽ có trọng lượng lớn hơn “nội dung văn bản thỏa thuận”.

1、Các hiệp ước then chốt của Mỹ:

2、Các hiệp ước then chốt Trung—Nga—Iran—Triều:

Phụ lục 2: Các cuộc chiến đã xảy ra và các cuộc chiến tiềm ẩn

Dưới đây là một số cuộc chiến đã xảy ra hoặc có khả năng xảy ra mà tôi cho là quan trọng nhất hiện nay, bao gồm đánh giá ngắn gọn của tôi về tình hình của chúng, và đánh giá xác suất chúng bùng phát hoặc leo thang thành xung đột quân sự trong vòng năm năm tới.

Chiến tranh Iran—Mỹ—Israel
Đây đã là một cuộc chiến tranh toàn diện, và dường như vẫn đang leo thang, các bên đều tiếp tục tiêu hao nguồn lực. Các biến số cần tập trung gồm:
a）Ai cuối cùng nắm quyền kiểm soát eo biển Hormuz, vật liệu hạt nhân của Iran và tên lửa của Iran;
b）Các quốc gia sẵn sàng trả giá về nhân lực và chi phí tài chính đến mức nào để giành chiến thắng trong chiến tranh;
c）Mức độ hài lòng của các quốc gia tham chiến đối với liên minh của chính họ;
d）Liệu các đồng minh của Iran (như Triều Tiên) có trực tiếp tham chiến hoặc hỗ trợ Iran thông qua bán vũ khí, hay liệu ở châu Á có bùng phát xung đột, qua đó buộc Mỹ phải đứng trước lựa chọn giữa việc thực hiện cam kết và việc chọn không hành động;
e）Liệu khu vực Vịnh có thể khôi phục hòa bình và an ninh hay không.

Chiến tranh trực tiếp Ukraina—NATO—Nga
Đây là một cuộc chiến tranh đang diễn ra liên quan đến hầu như tất cả các cường quốc quân sự chính (trừ Trung Quốc), rủi ro cực cao. Tuy nhiên, trong ba năm qua, xung đột vẫn chưa mở rộng ra phạm vi Ukraina, đây là một tín hiệu tương đối tích cực, có nghĩa là về tạm thời đã tránh được chiến tranh quy mô lớn hơn. Hiện tại, Nga trực tiếp giao tranh với Ukraina, NATO hỗ trợ Ukraina bằng việc cung cấp vũ khí với chi phí tài chính rất lớn, đồng thời chi tiêu quốc phòng của châu Âu và công tác chuẩn bị cho chiến tranh với Nga đang tăng lên. NATO chưa trực tiếp tham chiến, và nỗi sợ về chiến tranh hạt nhân tạm thời đã kiềm chế việc leo thang xung đột. Các tín hiệu rủi ro cần theo dõi bao gồm: Nga tấn công lãnh thổ hoặc các tuyến tiếp tế của NATO, NATO can thiệp quân sự trực tiếp, và xảy ra xung đột bất ngờ giữa phía Nga và các nước thành viên NATO. Tôi cho rằng các kịch bản này xảy ra và dẫn tới việc chiến tranh mở rộng là không cao; trong vòng năm năm tới, xác suất đại khái là 30%–40%.

Các cuộc chiến liên quan đến Triều Tiên
Triều Tiên là một quốc gia hạt nhân cực kỳ khiêu khích, và đã thể hiện ý chí chiến đấu vì đồng minh khi đối đầu với Mỹ. Triều Tiên có tên lửa mang đầu đạn hạt nhân có thể đánh vào lãnh thổ Mỹ (dù độ tin cậy hiện tại vẫn còn hạn chế), nhưng trong vòng năm năm tới, năng lực này sẽ được nâng cao đáng kể. Quan hệ giữa Triều Tiên với Trung Quốc và Nga rất chặt chẽ, và Triều Tiên có thể trở thành một lực lượng “ủy nhiệm” hiệu quả của họ. Đồng thời, Triều Tiên rất tích cực trong việc trình diễn và phát triển năng lực tên lửa, nhưng không có xu hướng bán loại vũ khí liên quan đó cho các nước khác. Tôi cho rằng trong vòng năm năm tới, xác suất xảy ra một số hình thức xung đột quân sự là 40%–50%.

Xung đột Biển Đông—Philippines—Trung Quốc—Mỹ
Giữa Mỹ và Philippines tồn tại một hiệp ước phòng thủ tương tự như NATO, đồng thời lực lượng cảnh sát biển của phía Trung Quốc và phía Philippines đã nhiều lần đối đầu; những ma sát này có thể khiến Mỹ phải triển khai tuần tra hải quân sâu hơn. Ngưỡng kích hoạt xung đột thực sự rất thấp—ví dụ như tàu va chạm, Trung Quốc tấn công tàu của Philippines, triển khai phong tỏa, hoặc sự cố tên lửa—và một khi xảy ra, Mỹ sẽ chịu áp lực về việc liệu có phải thực hiện nghĩa vụ theo hiệp ước hay không. Tuy nhiên, cử tri trong nước Mỹ có thể không ủng hộ một sự can thiệp quân sự như vậy, điều này sẽ khiến lãnh đạo Mỹ rơi vào một tình huống vô cùng khó khăn và có tính biểu tượng mạnh. Tôi cho rằng xác suất xảy ra xung đột này trong vòng năm năm tới là khoảng 30%.

Nhìn chung, trong các cuộc xung đột tiềm ẩn này, xác suất ít nhất một cuộc xảy ra trong vòng năm năm tới—theo tôi—là lớn hơn 50%.

[Liên kết bản gốc]

Bấm để tìm hiểu về BlockBeats tại các vị trí tuyển dụng

Chào mừng bạn tham gia cộng đồng chính thức của BlockBeats:

Nhóm đặt kênh Telegram: https://t.me/theblockbeats

Nhóm Telegram trao đổi: https://t.me/BlockBeats_App

Tài khoản Twitter chính thức: https://twitter.com/BlockBeatsAsia