## Cơ chế sâu xa của dòng chảy hàng hóa toàn cầu: Tại sao thặng dư thương mại của Trung Quốc liên tục tăng

Năm 2025, thặng dư thương mại hàng hóa của Trung Quốc đã đạt 1,2 nghìn tỷ USD, con số này phản ánh không phải là "nhu cầu nội địa不足, dư thừa công suất" như kinh tế học truyền thống nói, mà là một cơ chế vận hành thương mại toàn cầu hoàn toàn khác biệt.

**Nhập khẩu nguyên liệu đã chạm đỉnh, trong khi nhu cầu toàn cầu đối với sản phẩm của Trung Quốc vẫn đang tăng**

Để hiểu nguyên nhân thực sự của thặng dư thương mại, trước tiên cần xem xét phía nhập khẩu. Trung Quốc là nhà mua nguyên liệu siêu lớn của toàn cầu, tỷ lệ nhập khẩu gây sốc: than đá chiếm 35% toàn cầu, quặng sắt hơn 60%, đồng khoảng 70%, các sản phẩm liên quan đến đất hiếm còn hơn 80%. Ngoại trừ dầu mỏ do cạnh tranh toàn cầu, các mặt hàng khoáng sản lớn khác của Trung Quốc gần như là nhà mua lớn nhất không thể phủ nhận.

Quy mô nhập khẩu này đã đạt đỉnh tuyệt đối. Các quốc gia như Venezuela, Iran, phần lớn sản lượng dầu của họ chảy về Trung Quốc, không còn dư địa tăng trưởng. Quặng sắt, các mặt hàng công nghiệp cơ bản khác, với giá trị giao dịch hàng năm vượt nghìn tỷ USD, lượng nhập khẩu đã bão hòa—dân số Trung Quốc chiếm một phần sáu toàn cầu, nhưng nhu cầu công nghiệp của họ đã vượt xa mức phù hợp với tỷ lệ dân số.

Ngược lại, câu chuyện ở phía xuất khẩu hoàn toàn khác. Nhu cầu toàn cầu đối với hàng hóa sản xuất của Trung Quốc vẫn liên tục tăng, chưa đạt mức bão hòa. Ngành năng lượng mặt trời là ví dụ điển hình: năm 2025, nhu cầu năng lượng mặt trời toàn cầu khoảng 630GW, trong đó Trung Quốc chiếm 290GW, tỷ lệ 46%, còn lại 370GW vẫn còn nhu cầu ở các khu vực khác—đây là một thị trường lớn và vẫn đang mở rộng.

**Quy mô công suất đã vượt quá nhu cầu toàn cầu, nhưng đây không phải là vấn đề nội địa**

Tỷ lệ công suất của ngành sản xuất Trung Quốc đáng kinh ngạc. Hơn một nửa các mặt hàng công nghiệp toàn cầu có công suất sản xuất tại Trung Quốc, một số ngành thậm chí đạt trên 90%. Ví dụ như ô tô, theo kế hoạch công suất của các doanh nghiệp và thành phố, Trung Quốc có thể đạt sản lượng 1 tỷ xe mỗi năm, vượt xa tổng nhu cầu toàn cầu.

Tuy nhiên, cần làm rõ một hiểu lầm phổ biến: đây không phải là do nhu cầu nội địa Trung Quốc不足. Ngược lại, công suất của Trung Quốc vốn dĩ được thiết kế để phục vụ toàn cầu. Dù nhu cầu trong nước có biến động thế nào, khả năng mua hàng của toàn cầu đối với hàng Trung Quốc vẫn đang tăng—bởi vì mọi người muốn có hàng hóa đẹp, rẻ để sống tốt hơn.

**Công thức độc lập của thặng dư thương mại: Nhu cầu toàn cầu trừ đi nhập khẩu nguyên liệu**

Có thể xây dựng một mô hình đơn giản để hiểu hiện tượng này:

**Thặng dư thương mại hàng hóa của Trung Quốc = Nhu cầu toàn cầu đối với hàng hóa của ngành sản xuất Trung Quốc - Nhập khẩu nguyên liệu của Trung Quốc**

Trong công thức này, nhập khẩu nguyên liệu đã trở thành hằng số—dự trữ đủ, không còn khả năng tăng trưởng. Trong khi đó, nhu cầu toàn cầu đối với hàng hóa của Trung Quốc là biến số, vẫn đang trên đà tăng. Kết quả là thặng dư liên tục mở rộng.

Điều đáng chú ý là, logic này hoàn toàn độc lập với nhu cầu nội địa Trung Quốc. Các nhà sản xuất để kiếm lời, bất kể tiêu thụ nội địa lỗ lãi thế nào, chỉ cần có nhu cầu xuất khẩu là sẽ tranh thủ. Sức mua toàn cầu quyết định phía bên phải của phương trình này, chứ không phải ý muốn tiêu dùng của các hộ gia đình hay doanh nghiệp Trung Quốc.

**Thặng dư 2 nghìn tỷ USD "quá đáng" đến mức nào?**

Hiện tại, thặng dư 1,2 nghìn tỷ USD chiếm khoảng 1% GDP toàn cầu, về lý thuyết còn có thể gấp đôi. Ngay cả khi tăng lên khoảng 2% (khoảng 2 nghìn tỷ USD), trong cấu trúc kinh tế toàn cầu cũng không phải là điều không thể chấp nhận. Các giới hạn thực sự không phải là chính sách hay nhu cầu trong nước, mà là khả năng mua hàng thực tế của toàn cầu đối với hàng hóa Trung Quốc—giới hạn này còn xa mới chạm tới.

Logic này cho thấy, vị thế thương mại của Trung Quốc bắt nguồn từ thực tế phân công chuỗi ngành công nghiệp toàn cầu: nhà cung cấp nguyên liệu cung cấp tài nguyên, Trung Quốc biến chúng thành hàng hóa cần thiết cho toàn cầu. Sự tồn tại của thặng dư phản ánh một cách tất yếu vai trò này trong cơ cấu toàn cầu.